Meer dan 600 jaren op de toren van ‘Duunkerke’

Kerktoren & Beiaard met bovenaan de vlag van Duunkerke

De Franse kant van onze streek is veelal onbekend. Voorbeeld Duinkerke? Daarom organiseert DE BLIEDEMAKER hier regelmatig een gidsbeurt naatoe ( vb eind juni het Willemsfonds Veurne-De Panne-Koksijde voor de tweede maal). Dan wordt er de kerktoren van de Sint Elooiskerk beklommen (weliswaar met de lift) naar de plaats waar de Portugeese familie Garcia 600 jaar aan één stuk schildwacht geweest is. Deze toren is door de eeuwen heen geëvolueerd van kerktoren naar een combi ‘klokkentoren-beiaard’. Hiermee volgen ze Filips II van Spanje, Louis XIV en Napoleon op, die ook van het panorama genoten hebben en ook Engeland niet gezien hebben.

De geschiedenis van Duunkerke is zeer gelijkend op deze van onze Westhoek. Het is immers tot Lodewijk de IV een Vlaamse std geweest. Zelfs tot 100-jaar geleden konden velen nog hetzelfde dialect overgeleverd door hun grootouders. Vandaar is het aangewezen om het mooie boek van Jacques Bauwens te lezen “Veurne door de eeuwen heen” 2015 door Drukkerij Pattyn te Veurne.

Na WO II

De geschiedenis van deze toren is zeer boeiend. Ongelooflijk hoeveel oorlogsgeweld deze toren meegemaakt heeft en nog meer ongelooflijk dat zij dat telkens overleefd heeft. Op de foto’s van de stad na WO II staat omzeggens niet meer recht buiten die toren, het belfort van het stadhuis en het standbeeld van Jan Bart. De Duitsers hebben die kaper niet tot kanonnen gegoten. Zij hadden sympathie voor hem omdat hij zijn opgegeven zwaard naar England richt. Nu is de ex-kerktoren met zijn gerestaureerde beiaard UNESCO Werelderfgoed. Ook de aangewezen erfgoedlocatie om het toeristenbureau van Duinkerke te vestigen waar men ook (soms) Vlaams spreekt.

Immers ‘Duunkerke’ is tot Louis XIV steeds een Vlaamse stad geweest. Zoals aan onze kust was in de vroege middeleeuwen ook hier het achterland een wadgebied. Maar op de duinen was het mogelijk te ontsnappen aan de vele overstromingen en was een kleine nederzetting ontstaan, in een bocht van de rivier de Colme. Meer kaarten>>>

Een ongeschreven legenden beweert dat op een zekere dag de zee bedekt was met vreemdsoortige schepen met drakenkoppen op hun voorsteven. Noormannen dus. Uit de eerste boot die op het strand landde sprong hun aanvoerder , een grote blonde reus Allowyn genaamd. Hij was zo ijverig dat hij op zijn eigen zwaard struikelde en zeer zwaar gewond werd. Dank zij de verzorging van de heilige Elooi is hij genezen. Deze reus heeft zich bekeerd, trouwde met een mooi meisje en bleef daar wonen. Als bedanking werd een kappelletje gebouwd in de duinen ter ere van de Sint-Elooi. Vandaar de naam ‘Duunkerke’. Nu nog werd die ‘Reuze’ ieder jaar gevierd tijdens optochten en de beruchte carnavalsfeesten. Dank zij hem was ‘Duunkerke’ in de vroege middeleeuwen de enige haven die niet meer door de Noormannen aangevallen werd. Er was ook nog Sint-Maarten die in de duinen zijn ezel kwijtraakte. Te ‘Duunkerke’ hielpen de kindjes hem zijn dier op te zoeken in de duinen met fakkels en hebben hem gevonden. Vandaar nog steeds de 11 november optocht met lampions. …Misschien een idee om te organiseren in de Houtsaegerduinen, daar zijn ook ezeltjes…..

Wat later , rond 1000, ontstond er een interesse van onze graven van Vlaanderen voor dit gehucht. Vooral uit commerciele redenen nl. handel met Engeland [invoer wol-uitvoer laken vooral vanuit Sint Omaars via Grevelingen maar daar verzandde de monding van de Aa-rivier, de grens van het graafschap Vlaanderen]. Een eerste omwalling werd aangelegd in 970 (Boudewijn III).
De banden verstevigenden toen in 1170 Normandiërs het schip gekaapt hebben waarop Mathilde van Portugal op komst was om te huwen met de machtige graaf Filips van den Elzas. Het wordt zijn tweede vrouw in 1184. De Duunkerkenaars zouden haar bevrijd hebben en uit dankbaarheid werden kapingsrechten verleend aan Duunkerke. Ze overlijdt in een ongeval tussen de abdij Ter Duinen en Veurne en wordt daar begraven.
De Guldensporenslag heeft een voorspel gehad 5 jaar vroeger nl de “Slag van Bulskamp” waar de Vlaamingen verloren. Duinkerke wordt Frans tot 1302 maar wordt niet geplunderd zoals Veurne.
Na de Guldensporenslag was onse streek ‘Maritiem Vlaanderen’ een ‘apanage’ geschonken door de graaf Robert III (zoon van Gwij van Dampierre) aan zijn tweede zoon Robert de Cassel die er een kasteel laat bouwen (1322 werd verwoest ingevolge de boerenopstand. Terug herbouwd na de Slag van Cassel 1328 waar Zannekin verliest en dus de Franse bestraffing groot wordt ). Ook via huwelijk van zijn dochter Yolande van Vlaanderen (of van Dampierre) met hertog Hendrik IV van Bar was er ook een familieband met de dan invloedrijke Franse koning. Resultaat, ze herbouwd het kasteel en Duinkerke groeide.
Yolande kiest de zijde van de Franse paus (niet Vlaanderen). Engelsen [bisschop Henry le Despenser] doen hiettegen kruistocht en C alais-Grevelingen-Duinkerke-Veurne-Nieuwpoort en wordt geplunderend + achterland overstroomd (1383)

In 1384 huwt Margaretha van Maele met Filips de Stoute. Start Bourgondische periode.

Vanaf 1400 tot 1406 , in het begin van de Bourgondische tijd, liet de zoon van Yolande ,Robert van Bar, heer van ‘Duunkerke’ [‘apanage’], een stenen ‘middeleeuwse stadomwalling’ bouwen om zich te kunnen verdedigen tegen eventuele [Franse en nu ook Engelse] invallen halverwege in de 100jarige erfgenisoorlog Engeland<->Frankrijk van 1337-1453(zie kaart hieronder). Het werd een omwalling met acht toegangspoorten en achtentwintig halfronde torens. Dat werk kwam in 1406 klaar en heel vermoedelijk werd de toren de Leughenaer toen ook opgetrokken. Over de uiteindelijke bestemming van deze toren, die op een tweetal meter vóór van de eigenlijke muur stond, heeft men geen zekerheid. Evenmin door wie en waarom deze naam gegeven werd.
In dezelfde periode hebben ook Diksmuide, Nieuwpoort en Sint-Winoksbergen dergelijke stevige muren gebouwd.

Omwalling van 1440 door Robert de Bar

Eerste Sint Elooiskerk

Dan werd ook de huidige ’tour’ in steen hoger opgetrokken tot 58 m als “baken” voor de scheepvaart . Waarschijnlijk dacht men dan reeds om hem te gebruiken als kerktoren want een 10-tal jaar later, toen de grote gothische Sint Elooiskerk gebouwd werd door Gentenaren, zou die aansluiten op deze toren. De locatie is wellicht de plaats waar het oud kapelletje van Sint-Elooi gebouwd was. Deze toren diende ook als schildwachtlocatie die 24/24 uur bemand werd door steeds leden van dezelfde familie Garcia (van 1234 tot 1886). Bij onraad werd een klok geluid en de schildwacht gaf met zijn “qinqué” boven de richting aan van het onheil (brand, vijand…). Dit was een fantastisch panorama en zo heeft ook Keizer Karel (1506 – 1555) zijn bezoek aan ‘Duunkerke’ in 1520 zijn zoon Filips II laten genieten van het uitzicht.

Onze gewesten kwamen met het absoluut gezag van koning Filips II (1555 – 1598) onder streng Spaans Bewind. Toch zijn de Fransen, die zich ingsloten voelden, dan Duunkerke binnengevallen in 1558 na voordien de verovering van het Engelse Calais . Na 36 uren werden zij door de Spaanse garnizoenen verdreven maar op hun terugtocht hebben zij veel brand gesticht o.a. de mooie Sint-Elooiskerk. Alleen de stenen toren bleef staan.

Na enkele jaren werd gestart met de herbouw van de kerk maar wegens financiële problemen duurden de werken zeer lang en werd de verbinding tussen kerk en toren nooit gesloten. (er was een soort voetgangersdoorgang onstaan in de ruïnes). Men probeerde geld te verzamelen via het begraven in de kerk. Deze Sint-Eloois kerk zal wellicht een kampioen zijn met 30.000 graven. Niet te verwonderen dat de mensen wegbleven wegens de stank. Maar de Duunkerkenaars bleven de ruines dwarsen om vanaf het centrum een kortere weg te hebben naar de haven.

Herbouw heeft nooit de doorgang afgesloten

Duinkerke werd door de Spanjaarden heroverd op de Calvinisten in 1583 (Hertog van Parma/Farnese). Intussen werden de vissersboten van Duinkerke meer en meer lastig gevallen door Franse kapers. Vandaar dat zij zich ook bewapenden. in de 80-jarige godsdienstoorlog Spanje <->Calvinisten (1568-1648). Dit werd een winstgevende specialiteit voor de stad. Ingevolge de nieuwe oorlog Spanje-Republiek der Verenigde Provincies (Holland) in de ‘Spaanse Nederlanden’ versterkingen gebouwd (. Zo werden de stadmuren uitgebreid (1600). Een ganse reeks bastions werden gebouwd en ‘Fort Leon’ (1644) werd geïncorporeerd binnen de vesting aan de ingang van de haven. In die periode (1638) werd ook het kanaal naar Veurne gegraven zodanig dat de handel met Vlaanderen kan blijven zonder gestoord te zijn door de blokkades op zee door de Verenigde Republiek.

Stadsmuren versterkt door forten onder de Spanjaarden

De Duinkerkse kapers stonden aan de zijde van de Spanjaarden en saboteerden sterk de zeehandel van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Vandaar dat het leger van Maurits van Orange op weg was om ‘Duunkerke’ te veroveren maar had geen moed meer om ondanks zijn overwinning bij de Slag bij Nieuwpoort (1600) verder door te stoten tot ‘Duunkerke’.

[een andere zo’n poging om de haven van Duinkerke te veroveren hebben we ook gezien in WO I. Nog een andere poging werd onverwacht gestopt bij het begin van WO II met als gevolg ‘Operatie Dynamo’. Dus het lot van ‘Duunkerke’ is meermaals zeer bepalend geweest voor de uitslag van een grote oorlog].

Na (een tussentijdse) belegering van 17 dagen hebben de Fransen in 1646 voor een tweede keer ‘Duunkerke’ veroverd na onderwaterlating van de juist drooggelegde Moeren. Maar na 6 jaar hebben de Spanjaarden terug de stad ingenomen. In die periode is weinig Franse invloed geweest in Duinkerke, dan evenwel tijdelijk geen kapingactiviteiten meer.

Frankrijk sluit een aanvalsakkoord af met Engeland om samen ‘Kales’ en ‘Duunkerke’ te neutraliseren om de kaapvaart klein te krijgen (Verdrag van Parijs in 1657). Er wordt overeengekomen dat bij overwinning Frankrijk zou ‘Kales’ krijgen en Engeland ‘Duunkerke’. Hun lang verwachtte gezamelijke aanval vanuit land en zee nl de ‘Bataille des Dunes/ Slag in de Duinen” is uiteindelijk gewonnen via een verrassingsaanval van het Franse leger van Turenne via de stranden van De Panne en Bray-Duinen bij super laag springtij. De Spaanse legers van uit Veurne waren te laat! (iets te maken met Veurnse slapers’?). Enkele dagen later worden Veurne en Sint Winoksbergen ook Frans. Lees details>>>
Sinds deze overgavedag nl 23 juni 1658 is ‘Duunkerke’ definitief onder de macht gekomen van de Fransen onder Louis XIV. De eerste 4 jaar niet echt omdat de belofte gehonoreerd werd om de stad te geven aan Engeland. Deze datum staat bekend als zijnde de dag dat ‘Duunkerke’ tot 3 landen behoord heeft: ’s morgens tot de Spanjaarden, in de dag ingenomen door de Fransen en ’s avonds geschonken aan de Engelsen. Het Engels bewind duurde maar 4 jaar doordat de Engelse koning Karel II geld nodig had en heeft de stad verkocht aan Louis XIV in 1662. Louis XIV doet een ereintrede in de stad op 2 december 1662 .
In 1667 wint Lodewijk XXIV de Slag van de Peene op Willem III. Jaar erop ‘Verdrag van Aken’ met vastlegging noordergrens van Frankrijk. [Veurne-Ambacht bij Frankrijk als buffer voor Duinkerke]

Vauban bouwt een oninneembare stad + doorsteek naar de zee

De Engelsen hebben weinig veranderd in Duinkerke maar met Louis XIV was het anders. Hij heeft de stad bezocht en natuurlijk ook op de toren geklommen.
1. Hij zag het strategisch belang van de stad in en gaf de fortenbouwer Vauban opdracht om in 5 jaar tijd een ‘oninneembare vesting’ de bouwen, de sleutelpositie in de voornste linie van de franse Le Pré Carré. De zandbank ‘ ’t Scheurken’ werd doorstoken wat een gigantisch handwerk was voor die tijd. Op het einde van de estakade werden 2 x30 kannonnen opgesteld. De kust werd bewapend met een vesting Grand Risban [op die plaats waar nu de vuurtoren], 2 forten werden gebouwd in de richting Sint-Winoksbergen en alles werd gegraven om het achterland onder water te kunnen laten [is later inderdaad later meermaals gebeurd]. De oude bougondische vesting wordt afgebroken in 1683. Duinkerke is de Franse oorlogshaven, Ook Veurne versterkt door Vauban,
2. De kapersactiviteiten werden gehonoreerd. Jan Bart werd de grote held en krijg de hoogste adellijke titel. Hij had Frankrijk immers gered van de hongersnood door in 1694 ter hoogte van Texel 120 graanschepen te enteren en naar de dok “Des Hollandais” te brengen. Deze vloot vanuit de Baltische Staten was immers enkele dagen voordien gekaapt door de Hollanders.
3. De Vlaamse taal werd onderdrukt o.a. door de Jezuïeten . Ze hadden geluk dat wegens de pest veel inboorlingen stierven. Deze werden steevast vervangen door echte Frans-sprekende inwijkelingen

Tussen 1691-97 proberen de Engelsen de haven te blokkeren met hun armada maar Jan Bart kon die steeds doorbreken.

Tijdens de Oostenrijkse beheer [sinds 1700] werd in 1713 het ‘Verdrag van Utrecht’ ondertekend. Drama voor ‘Duunkerke’: alle fortificaties moeten afgebroken worden en havengeul gedempt. Via het kanaal van Mardyck heeft men een nieuwe verbinding met de zee. Veurne komt bij de Zuidelijke Nederlanden van het Oostenrijks huis Habsburg. (wel mochten troepen van de Noordelijke Nederlanden (Barriéretractaat)
Maar vrede. Kaapvaart wordt niet meer beoefend maar gelukkig bezorgt de kabeljauw visvangst werk aan veel mensen.

De welvaart stijgt,de bevolking groeit en er komt veel nieuwbouw.

De Sint-Eloois Kerk wordt vanaf 1731 terug hersteld en men maakt defintief een straat tussen de kerk en de toren, intussen belfort geworden.

In 1783 komt een einde aan de stubbelingen op zee ter gelegenheid van het einde van de ‘Amerikaanse Vrijheidsoorlog’. Hierdoor werd ‘Duinkerke’ ontheven van zijn verplichting tot vernieling van zijn haveninstallaties zodat de havenactiviteiten hernemen. Men heeft geld om in 1785 de voorgevel van de kerk te vervangen door een muur in Griekse stijl. Ook de kerk werd verruimd door kapellen te supprimeren.Met de Franse Revolutie wordt de kerk ontkerkt en wordt ‘Temple de la Raison. Na de Franse Revolutie neemt Duunkerke een reglement aan om alle godsdiensten te vernietigen en de naam van Duinkerke wordt : ‘Dune Libre’. Deze Griekse gevel wordt afgebroken in vervangen door de huidige mooie gothische gevel in 1882.

Vooral in de 19 de eeuw wordt ‘Duunkerke’ de belangrijste stad voor de IJslandvaart.

In 1866 wordt een cholera-epidimie geïmporteerd uit Egypte via de haven [meer dan 500 doden]
In 1880 promoot men het haventrafiek en graaft het eerste insteekdok. De ander 3 + Trystram-sluis volgen in de strijd voor concurrentie met Antwerpen. In 1889 Ateliers er Chantier de France [tot 1987] en 1909 Firmini.

In 1882 vervangt men de Griekse gevel van de kerk door een mooie neo-Gotische gevel.

Tijdens WO I is de haven een grote Britse logistieke basis met 4.000 dokwerkers. 35.000 bewoners vluchten vandaar import van Chinezen. Bombardementen in 1917 vanaf Kortemark met Lange Max [96 sec tijd met verwittiging Sint Niklaastoren Veurne – 411 granaten – 500 doden].

WO II: Duinkerke wordt niet bevrijd in september 1944 maar pas op 8 mei 1945. Dan geeft de Duitse vice-admiraal Frisius zich over. Duinkerke was een ‘secondair target’ voor de geallieerden. De fransen werden geweerd bij de herinname van de lege stad. Op de Sint-Eloois toren wapperden aanvankelijk alleen de Britse en Tsjechische vlag. 70% van de stad is verwoest. Alles plat op 3 uitzonderingeen: Belfort, Belfort van het Stadhuis en Leugenaar. Ook Jan Bart staat alleen op de plein niettegenstaande de Duitsers alle bronzen standbeelden hersmolten.
Na den oorlog, 14.000 Duitse krijgsgevangenen waarvan 3.700 moesten blijven om op te ruimen en te ontmijnen.

In 1949-1968 wederopbouw met 36 ‘ilots’ met max 4 bouwlagen. weinig aangroei bevolking. De stad herbevolkt moeilijk.
Start nieuwe industrialisatie in 1958-59 met BP en USINOR
In 1985 werd de herstelling v.d. kerk beëindigd [4 rijen van 10 ijlers + 2 in de muren, pijlers kooromgang waaieren uit [palmbomen]
1988 opening hotel de la communauté urbaine
univ du littoral; technologie, wetenschap, economie, literatuur, talen

Stadsraam boerenbedrog Lees>>>

BELFORT:
Bestaat uit 48 klokken en weegt in het totaal 16,5 ton. De grootste klok Jan Baert genoemd of “le bourdon” weegt 7 ton. Te bezoeken via een lift. Om de 10 minutten speelt de beiaard de cantate aan Jan Baert