In De Panne horen we vaak positieve reacties over de vernieuwde straatinrichting van de Dumontwijk. Minder bekend, of soms vergeten, is hoeveel inspanningen vooraf nodig waren: eerst het veiligstellen van de bescherming van de wijk, daarna het opstellen van het Herwaarderingsplan. Vijftien jaar later verliep de uitvoering van de herinrichting van de straten, evenals de omzetting van het Herwaarderingsplan naar het “Beheerplan beschermd dorpsgezicht Dumontwijk” met een langetermijnvisie van 24 jaar, opvallend vlot. Lees meer>>>
Het goedkeuren van een specifiek “GRUP Dumontwijk” (vroeger BPA genoemd) kwam echter nooit tot stand. Dankzij de strenge regelgeving van het Agentschap Onroerend Erfgoed bleek dit uiteindelijk minder noodzakelijk om de erfgoedwaarden te beschermen. Bovendien is de Dumontwijk weinig aantrekkelijk voor grootschalige immobiliënbouw.
1.De andere villawijk: De Houtsaegerwijk
Anders ligt het voor de Houtsaegerwijk, het gebied tussen de Nieuwpoortlaan, de Houtsaegerduinen, de Ollevierlaan en de Zeelaan. Ook hier bevinden zich waardevolle erfgoedelementen, maar de concentratie ervan is onvoldoende. Bovendien wordt de wijk doorsneden door zones met beperkte erfgoedwaarde. Een bescherming als “beschermd stadsgezicht” door Onroerend Erfgoed, zoals in 1995 voor de Dumontwijk, kwam hierdoor niet in aanmerking.
In deze context blijft men aangewezen op de algemene gemeentelijke bouwverordeningen van De Panne. Toch staat het Lokaal Bestuur vandaag positief tegenover een eventuele bijkomende bescherming maar zal daar geen geld voor uittrekken.
In 2013–2014 liet het lokaal bestuur toch een grondige studie uitvoeren met het oog op bescherming en het opstellen van specifieke stedenbouwkundige regels, maar het voorstel werd afgewezen door het Agentschap Onroerend Erfgoed. De opmaak van het “GRUP De Panne Oost” werd daarna stopgezet. Enkel de lijst van waardevolle panden werd in 2012 opgenomen in de “Vlaamse Inventaris van het bouwkundig erfgoed”. Sindsdien besliste het schepencollege regelmatig tot afbraak van dergelijke gebouwen (vb Mon Bijou)
Het agentschap constateerde dat de wijk waardevolle gebouwen bevatte, maar te versnipperd om als één samenhangend “beschermd stadsgezicht” te worden aangeduid. Een erfgoedlandschap via een GRUP werd gesuggereerd als alternatief, maar dit vereiste extra inventarisatiewerk dat destijds niet werd officieel afgerond. Sinds 2017 is inventarisatie en opheffing volledig een bevoegdheid van de Lokale Besturen, dus in handen van het schepencollege (niet de Gecoro of de Gemeenteraad tenzij uitdrukkelijk gevraagd). Tegelijk blijft het vraagstuk rond het verbod op het samenvoegen van percelen voor meergezinswoningen bestaan. Logischerwijze zou dit op termijn vertaald moeten worden in duidelijke gemeentelijke bouwverordeningen of in een GRUP, zodat rechtszekerheid en ruimtelijke kwaliteit beter kunnen worden gegarandeerd. (is werk voor de Gecoro)
2.Bescherming Dumontwijk (1995 en 2008)
De Dumontwijk werd op 9 juni 1995 beschermd als “Stadsgezicht”. Vlaams minister Johan Sauwens ondertekende het ministerieel besluit. Destijds waren er weinig lokale “pionier-beschermers”, en het is interessant het interview met Robert Demuysere in De Standaard Magazine van 28 juli 1995 te herlezen (met fotografie door Pannenaar Michiel Hendryckx).
Het beschermingsbesluit betrof 453 gebouwen, maar werd op 11 juli 2006 door de Raad van State vernietigd wegens een procedurefout. Op 25 januari 2008 werd het besluit opnieuw ondertekend door minister Dirk Van Mechelen, waardoor het historische karakter van de wijk definitief werd veiliggesteld.
Deze bescherming verliep niet zonder slag of stoot. Veel eigenaars van handelseigendommen in de Zeelaan en Nieuwpoortlaan verzetten zich hevig. Het gemeentebestuur diende een motie tegen de bescherming in, waarop M&L geen enkele eis ingewilligd heeft, met als gevolg een beroep bij de Raad van State.
Belangrijkste redenen van weerstand:
- Vrees voor strenge bouwbeperkingen – Eigenaars waren bang dat renovaties, uitbreidingen of modernisaties beperkt zouden worden. Projectontwikkelaars zagen hun winstmogelijkheden afnemen. Sinds 1995 zijn geen beeldbepalende gebouwen meer afgebroken aan de westkant van de Zeelaan, terwijl de oostkant quasi volledig werd omgebouwd tot appartementsblokken van acht verdiepingen.
- Angst voor hogere kosten – Restauratie volgens erfgoedregels kan duurder zijn. Bewoners waren zich nog niet bewust van de mogelijke subsidies van 40%.
- Onbegrip over de erfgoedwaarde – Lange tijd werden de villa’s van architect Albert Dumont rond 1900 door sommige inwoners gewoon gezien als “oude koten”, niet als cultureel erfgoed.
- Angst voor waardedaling van eigendommen – Een beschermd statuut zou de verkoopbaarheid beïnvloeden. Dit bleek later juist omgekeerd: de vastgoedwaarde steeg aanzienlijk.
Na de eerste bescherming breidde het lokaal bestuur de naam “Dumontwijk” uit tot aan de Koninklijke Baan (inclusief Donnywijk), in strijd met het Herwaarderingsplan, dat duidelijke grenzen voor de historische wijk voorzag. Deze uitbreiding omvat meer hedendaagse villa’s van na de Tweede Wereldoorlog, in contrast met de oudere cottages. Dit onderscheid in uitzicht werd nog niet ingewerkt in het nieuwe stratenplan.
Van bij het begin was duidelijk dat bescherming alleen niet volstond. Om het patrimonium te bewaren en tegelijk de wijk nieuw leven in te blazen, werd gewerkt aan een Herwaarderingsplan evenals een Bijzonder Plan van Aanleg (BPA). Deze plannen moesten duidelijke regels vastleggen voor restauraties, nieuwbouw en ook de inrichting van het openbaar domein. Bovendien was het Herwaarderingsplan noodzakelijk om subsidies tot 40 % te verkrijgen voor restauratiewerken aan de buitengevels van de waardevolle gebouwen.
3. Politieke discussies en vertraging (2005-2007)
De jaren 2005–2007 verliepen moeizaam. Het BPA en het Herwaarderingsplan werden jarenlang geblokkeerd door politieke discussies en uiteenlopende belangen, onder meer rond nieuwbouwprojecten zoals Regina Maris en de uitbreiding van het plangebied buiten het strikt beschermde deel van de Dumontwijk (om de Westhoekgolf te behouden). . Hierdoor liepen bewoners en eigenaars lange tijd subsidies mis. Tegenstand kwam onder meer van de lokale VLD via de Burgerkrant.
Verschillende studies over verkeerscirculatie, parkeerdruk en inrichting van het openbaar domein werden uitgevoerd, maar plannen werden niet meteen goedgekeurd.
De GECORO (Gemeentelijke Commissie voor Ruimtelijke Ordening) kaartte regelmatig de politieke impasse aan.
In 2006 werd een Beeldkwaliteitsplan opgesteld. Eén van de knelpunten, de parkeerdruk, werd grondig geanalyseerd: overmatig straatparkeren beïnvloedde het ruimtelijk beeld en nam veel openbaar domein in beslag. M&L stelde poorteffecten aan de ingangen van woonerven voor om chauffeurs het beschermde karakter te laten voelen.
4.Inventaris van waardevol patrimonium (2003-2005)
In 2004 werd onder leiding van Miek Goossens en Dominique Vieren een gemotiveerde inventaris van waardevolle gebouwen opgesteld. In totaal werden 146 panden als beeldbepalend en 13 als monument beschermd. Het behoud van dit erfgoed vormt de kern van het herwaarderingsbeleid.
Historiek: de basis hiervoor was de uit 1982 stammende inventaris van het bouwkundig erfgoed van het arrondissement Veurne, grotendeels opgemaakt door Anne-Marie Delepiere in opdracht van destijds “AROHM – Dienst Monumenten en Landschappen” en gepubliceerd in de reeks “Bouwen door de eeuwen heen” (dit lijvig boek bevindt zich in onze bib en Anne-Marie is een gewaardeerde tweede verblijver in de Dumontwijk). Het is deze inventaris die de basis was om de Dumontwijk te beschermen (de vroegere “beeldbepalende gebouwen”) en die eveneens de basis was voor de Vlaamse Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed .
5.Heropleving en nieuwe dynamiek (2008–2009)
Vanaf 2006 kwam beweging in de plannen. Het studiebureau Omgeving kreeg de opdracht het Herwaarderingsplan te hernemen. Inspraakmomenten en discussiewandelingen met inwoners volgden.
Een eerste concreet project was de herwaardering van het Gemeentelijk DuinPark, ondersteund door subsidies van Agentschap Natuur en Bos (ANB). Het park evolueerde naar een open duinpark, met respect voor de oorspronkelijke landschappelijke structuur.
Het GRUP bleef echter vastzitten. De nieuwe GECORO gaf een ongunstig advies, waardoor het plan opnieuw strandde. Tot op heden is dit project nog niet openbaar gemaakt. Al deze plannen liggen ergens in de schuif.
6. Definitief beschermingsbesluit (2008)
Het Beschermingsdecreet verscheen op 15 januari 2008 in het Staatsblad, om procedurefouten uit 1995 te corrigeren. Begin 2008 kreeg studiebureau Omgeving en O2Consult de opdracht het Herwaarderingsplan op te stellen. In workshops in het Parkhotel konden bewoners suggesties doen. Twee discussiewandelingen volgden, en het project Regina Maris werd eindelijk goedgekeurd.
7. Het keerpunt: ondertekening van het Herwaarderingsplan (2010)
Op 11 maart 2010 ondertekende Vlaams minister Geert Bourgeois het Herwaarderingsplan Dumontwijk in het Parkhotel. Het plan bestaat uit:
– Een historisch-ruimtelijke visie voor de wijk
– Een gedetailleerde inventaris van alle waardevolle gebouwen en hun erfgoedkenmerken
Dankzij dit plan kunnen eigenaars en gemeente subsidies krijgen voor restauraties en herinrichting van het openbaar domein. Prioritaire projecten:
- Poorteffecten aan de toegangsstraten (nog niet uitgevoerd)
- Heraanleg van pleintjes zoals de Kerkomgeving en het Koning Albertplein (gepland)
- Drie asfaltloze, historisch geïnspireerde straatprofielen (fase 1 en 2 quasi uitgevoerd)
- Restauratie van waardevolle villa’s en gevels (veel reeds gerealiseerd)
8. Beheerplan (2022)
Het beheerplan is het officiële beleidsdocument dat vastlegt hoe deze beschermde wijk bewaard en beheerd moet worden. Het is afgeleid uit het Herwaarderingsplan door hetzelfde studiebureau Omgeving.. Het bevat een duidelijke omschrijving van de erfgoedkenmerken (structuur van wegen, schaal, dichtheid, …) en erfgoedelementen (zoals bebouwing, groenelementen, originele afsluitingen, …). Het creëert ook een kader waarbinnen het lokaal bestuur en privé-eigenaars initiatieven kunnen nemen om de wijk haar glorie van weleer terug te geven — onder meer via premies voor onderhoud, herstel en herwaardering. Ook de duidelijke regels voor de architectuur voor nieuwbouw en aanbouw zijn er gedetailleerd bepaald.
Tot wanneer loopt het huidige beheerplan?
Het vroegere herwaarderingsplan liep van 2011 tot 2021 en is omgevormd tot het Beheerplan Dumontwijk 2022–2050. Het nieuwe goedgekeurde beheersplan heeft een looptijd van 24 jaar, dus tot 2046–2050.
Erfgoedpremie
Eigenaars, huurders en erfpachthouders van een woning in de beschermde wijk kunnen erfgoedpremies aanvragen bij renovatiewerken.
9.Van strijdpunt naar paradepaardje
Vandaag wordt de Dumontwijk beschouwd als de mooiste villawijk van de Belgische kust, met een charme die velen zelfs boven De Haan plaatsen. Waar vroeger weerstand was, is nu trots en waardering. De vastgoedwaarde van de villa’s steeg sterk en de wijk is een geliefde wandelomgeving voor bewoners en toeristen..
10.Conclusie
Het Herwaarderingsplan van de Dumontwijk is het resultaat van 31 jaar volharding, burgerengagement en politieke wil. Het plan met een geldigheidstijd van 10 jaar werd omgezet naar een Beleidplan van 24 jaar door hetzelfde studiebureau Omgeving. Dit plan vormt vandaag de ruggengraat voor restauraties, subsidies en heraanleg van de wijk.
De Dumontwijk toont hoe erfgoedbescherming — ondanks weerstand en vertraging — kan uitgroeien tot een troef voor een hele gemeente.
– Bijna alle bovenstaande teksten komen uit de Archieven van DE BLIEDEMAKER
-LINK NAAR HET volledig BEHEERPLAN: Beheersplan beschermd dorpsgezicht – PDF (24.42 MB)
