In een vorig artikel van DE BLIEDEMAKER werd de afbraak van villa Les Tournesols geplaatst in een ruimere context van het erfgoedbeleid in De Panne.
Het is zeker zo dat de gemeente reeds heel wat inspanningen heeft geleverd om ons erfgoed beter bekend te maken en in de kijker te plaatsen. Lees Waarheen met ons Erfgoed?
Wanneer het echter gaat over de bescherming tegen afbraak, staan we wat zwakker.
Gelukkig heeft Monumenten en Landschappen in 1995 zelf het initiatief genomen om de Dumontwijk als beschermd stadsgezicht te beschermen. Dat gebeurde overigens slechts één jaar na de bescherming van de Concessie van De Haan.
Daarom is DE BLIEDEMAKER enigszins verbaasd over de hevige reacties op de afbraak van één villa, Les Tournesols. Veel mensen die vandaag terecht protesteren, blijken niet te weten dat er op de Zeedijk nog dertien villa’s beschermd zijn. Vijf daarvan bevinden zich ter hoogte van de Zeedijk zelf en acht maken deel uit van het ensemble op de “Monblan”. Nog minder mensen hebben blijkbaar ooit een wandeling gemaakt door de prachtige achterliggende villawijk, waar maar liefst 86% van de villa’s sinds 1995 beschermd is.
DE BLIEDEMAKER kan hen dan ook alleen maar aanraden om eens een Dumontwandeling te maken, die bovendien in twee talen beschikbaar is.

13. De dertien villa’s op de Zeedijk die niet afgebroken worden.

Van rechts naar links zien we een tweegezinswoning op de hoek, Les Musardises en Abri Côtier. Vervolgens komt het zogenaamde Hotel Anita, dat ondertussen werd omgebouwd tot een bijgebouw van het Donny Hotel.
Op de hoek van de Geitenweg en de Zeedijk, nummers 7 en 9, bevinden zich respectievelijk de villa’s Arc-en-Ciel en Coup de Vent. Hun namen zijn nog steeds te lezen in de cartouches op de borstwering.
Verder vinden we Villa Clair de Lune en La Rafale, beide gebouwd na 1912. Villa Falaise is niet beschermd, omdat ze later werd herbouwd.

De bouw van deze mooie villa’s begon pas na 1904, maar tegen 1912 was reeds ongeveer de helft van de bebouwing gerealiseerd. Zie hiervoor zone E op het plan.
Tijdens het interbellum werd deze bebouwing nauwelijks gewijzigd.
Hoewel deze villa’s strikt genomen niet tot de historische Dumontwijk behoren, werden ze in 1995 toch opgenomen in het beschermde stadsgezicht Dumontwijk. Dat gebeurde onder meer omdat verschillende villa’s werden ontworpen door Albert en Alexis Dumont.
Voor een volledige beeldvoorstelling van alle villa’s in de belle époque periode bekijk:
– villa’s oostkamt Zeedijk
– villa’s westkant Zeedijk

14. Vergelijking met andere badplaatsen

De Panne werd op stedenbouwkundig vlak pas op 1 juni 2008 zelfstandig: “ontvoogd”. Voordien werden de bouwvergunningen behandeld door Stedenbouw Brugge, uiteraard op basis van dossiers en adviezen vanuit de gemeente.
Rond de jaren 1950 was er in De Panne, wellicht net zoals in andere kustgemeenten, veel discussie over het maximaal toegelaten aantal bouwlagen op de Zeedijk. Ik ben geboren in 1943 en ben de zoon van een architect. Thuis hoorde ik destijds regelmatig discussies over de toenemende hoogbouw aan de kust.
Voor De Panne werd uiteindelijk gekozen voor maximaal negen bouwlagen, aangevuld met één technische verdieping. Die technische verdieping was bedoeld voor voorzieningen zoals liftinstallaties, ventilatie en andere technische apparatuur.. Ze mocht oorspronkelijk dus niet zomaar worden gebruikt als een volwaardige extra woonverdieping.
In de praktijk ontstond echter een situatie waarbij gebouwen van tien bouwlagen mogelijk werden. Een voorbeeld daarvan is het gebouw Miramar, naast de vroegere villa Les Tournesols.
Hoewel de hoogbouw op de Zeedijk vooral vanaf de jaren 1950 sterk toenam, bestond er aanvankelijk geen duidelijke en samenhangende stedenbouwkundige visie.
Met andere woorden: eerst werd reeds in de jaren 1950 hoog gebouwd en pas later probeerde men die hoogbouw stedenbouwkundig te ordenen en te begrenzen.
Een meer samenhangende visie kwam pas veel later, met het Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan (GRS) van De Panne uit 2005. Daarin werd voor de Zeedijk uitgegaan van zones met zeven, acht of negen bouwlagen, aangevuld met een technische verdieping. Deze principes moesten later verder verfijnd worden via ruimtelijke uitvoeringsplannen, maar die zijn er uiteindelijk niet gekomen. Het GRS had onder meer als doel de bestaande hoogbouwzone duidelijk te begrenzen en tegelijk een geleidelijke overgang te creëren naar de lagere bebouwing in de achterliggende straten.

Een duidelijk maximumaantal bouwlagen is essentieel om de bouwontwikkeling te sturen. Het biedt rechtszekerheid en duidelijkheid aan bouwpromotoren, bouwheren, eigenaars en architecten en helpt speculatie te vermijden.
Voor dergelijke zones is een duidelijke en coherente visie noodzakelijk.

De grote bouwgolf met massale hoogbouw begon echter al rond 1955. Een expliciete en samenhangende visie om de hoogbouwzone van de Zeedijk af te bakenen en te beperken, kwam dus pas ongeveer vijftig jaar later, met het GRS van 2005.
Na nauwelijks tien jaar, rond 1965, was reeds een aanzienlijk deel van de mooie villa’s op de Zeedijk verdwenen.

De economische logica was eenvoudig: hoe hoger men mocht bouwen, hoe rendabeler een vastgoedproject werd.

Dat verklaart waarom in vrijwel alle Belgische kustgemeenten in die periode honderden mooie, oude villa’s werden afgebroken en vervangen door appartementsgebouwen.
Omgekeerd zien we dat een strikte hoogtebeperking ertoe kan bijdragen dat historisch patrimonium behouden blijft. Dat is onder meer het geval in de centra langs de Zeedijk van Bray-Dunes en Malo-aan-Zee, waar nog heel wat oudere woningen bewaard zijn gebleven. Dat heeft dus weinig te maken met erfgoedbescherming.

Het voorbeeld van De Haan
Naar aanleiding van de commotie rond villa Les Tournesols wordt regelmatig verwezen naar de Zeedijk van De Haan.
De Haan is inderdaad een bijzonder geval. Het is de enige Belgische badplaats waar langs de Zeedijk geen massale hoogbouw is ontstaan en waar de gebouwen over het algemeen beperkt blijven tot ongeveer vijf bouwlagen.
De verklaring ligt in de geschiedenis van de Concessie.
De villawijk werd vanaf het einde van de 19de eeuw aangelegd volgens een duidelijke stedenbouwkundige visie. Stedenbouwkundige Hermann-Josef Stübben legde daarbij strikte principes op.
Een badplaats mocht geen stedelijke hoogbouw krijgen. Er moest zoveel mogelijk groen en bos aanwezig zijn als bescherming tegen de wind. Nieuwe gebouwen moesten rekening houden met de bestaande beplanting en slechts een beperkt deel van de beschikbare grond mocht worden bebouwd.
De Haan was bovendien een koninklijke concessie van koning Leopold II.
Deze visie werd later ook juridisch beschermd. In 1981 werd reeds het centrale deel van de Concessie geklasseerd als beschermd dorpsgezicht. Daarna volgden strenge stedenbouwkundige voorschriften via een Bijzonder Plan van Aanleg.
In 1995 werd de volledige vroegere Concessie definitief als erfgoed beschermd, net zoals in datzelfde jaar de Dumontwijk in De Panne.
Het resultaat is duidelijk: hoogbouw zoals op de meeste Belgische zeedijken is in De Haan niet mogelijk.
Dat behoud komt echter niet vanzelf. Ook vandaag blijft de gemeente zich verzetten tegen pogingen om hoger te bouwen. Dat leidt soms tot langdurige en dure juridische procedures met projectontwikkelaars.
Erfgoedbescherming is dus geen eenmalige beslissing, maar een voortdurende opdracht. Lees Burgemeeste Wilfried Vandaele

15 . Wat heeft De Panne reeds gedaan voor zijn onroerend erfgoed

De Panne doet gelukkig al heel wat om zijn onroerend erfgoed bekend te maken en bij inwoners en bezoekers meer waardering ervoor te creëren.
Vaak gaat het om kleinere en soms verspreide initiatieven, maar samen vormen ze een mooi en gevarieerd geheel.

• Erfgoedwandelingen met gids laten inwoners en bezoekers kennismaken met onder meer de Dumontwijk, de bijzondere architectuur en het vissersverleden.
• Via de ErfgoedApp kunnen wandelaars zelfstandig historische plaatsen, monumenten en verhalen ontdekken.
• De monumentenroute en de brochure De Panne, beeld voor beeld brengen belangrijke monumenten en historische plaatsen onder de aandacht.
• Tijdens evenementen zoals Open Monumentendag, Erfgoeddag, Bunkerdag en Archeologiedagen worden bijzondere gebouwen en erfgoedsites opengesteld of toegelicht.
• De publicatie van het boek De Dumontwijk De Panne – Erfgoedparel van de kust heeft een van de meest bijzondere wijken van De Panne uitgebreid gedocumenteerd en opnieuw in de belangstelling geplaatst.
• Via architectuurgidsen en toeristische informatie wordt aandacht besteed aan de verschillende bouwstijlen, bijzondere villa’s en architecten die het uitzicht van De Panne hebben bepaald. Zie onder meer de Dumontwandeling en de Architectuurwandeling.
• Moderne initiatieven, zoals de PodWalk Dwars door De Panne, combineren wandelen met verhalen over geschiedenis, landschap en bijzondere plaatsen.
• Westhoekverbeeldt brengt oude foto’s, verdwenen plaatsen, historische gebeurtenissen en persoonlijke herinneringen opnieuw tot leven. Zo wordt de geschiedenis van de gemeente toegankelijk voor een breed publiek. Reeds ongeveer 12.000 foto’s zijn opgenomen in het beeldarchief van De Panne. Tweewekelijks is er een bijeenkomst in de gemeente om de beelden van tekst en uitleg te voorzien. Zoek eens de naam van uw straat op!
• Ten slotte wordt erfgoed ook bewust ingezet als toeristische troef. Via Visit De Panne krijgen onder meer de Dumontwijk, Cabour, monumenten, kerken, architectuur en het militaire en maritieme verleden een plaats in het verhaal van de gemeente.

De Panne doet dus al heel wat om zijn erfgoed bekend, zichtbaar en toegankelijk te maken.

De verschillende initiatieven zijn misschien niet altijd samengebracht onder één grote noemer, maar samen dragen ze wel degelijk bij tot een grotere kennis en waardering van het rijke verleden van onze gemeente.

De volgende stap zou kunnen zijn om al deze waardevolle initiatieven nog beter te bundelen en zichtbaar te maken als één samenhangend erfgoedbeleid.

Want erfgoed beschermen begint niet alleen met wetten en beschermingsbesluiten. Het begint ook met kennen, begrijpen en waarderen wat we hebben.

Besluit

Veel onroerend erfgoed is in De Panne reeds verdwenen. En ongetwijfeld zal er ook in de toekomst nog erfgoed verdwijnen.
Toch wordt de aantrekkelijkheid van onze gemeente in belangrijke mate bepaald door haar pittoreske en gezellige karakter, dat zowel inwoners als toeristen en bezoekers weet te charmeren.
De nog bestaande villa’s in cottage- en art-decostijl geven bepaalde wijken nog steeds een eigen en herkenbaar karakter. Tegelijkertijd blijft boven een aantal van die gebouwen en wijken een permanente vastgoeddruk hangen.
Het bewaren van het authentieke karakter van de wijken waar dat nog aanwezig is, is daarom essentieel als De Panne zijn culturele én toeristische aantrekkingskracht wil behouden en verder wil versterken.
De bouw van nieuwe appartementsgebouwen en appartementsvilla’s is onvermijdelijk en vaak ook positief. Een badplaats moet immers kunnen evolueren.
Maar die ontwikkeling moet selectief en doordacht gebeuren, met respect voor wat De Panne uniek maakt.
Want wanneer een mooie oude villa verdwijnt, verliezen we niet alleen een gebouw. We verliezen telkens ook een stukje van het verhaal van De Panne.

Vooruitgang en erfgoed hoeven geen tegenstanders te zijn. De uitdaging bestaat erin beide met elkaar te verzoenen.

En misschien moeten we als Pannenoaren vooral ook wat fierder zijn op wat we nog hebben.
Want de Dumontwijk, de villa’s, de duinen en het historische karakter van onze gemeente vormen samen een erfgoed dat elders aan onze kust nauwelijks nog in die mate bestaat.

Laten we dus niet alleen protesteren wanneer er opnieuw iets verdwijnt, maar ook leren kijken, wandelen, ontdekken en waarderen wat gelukkig nog wél bestaat.

Architectuurwandelingen Video>>>

https://www.facebook.com/share/v/1EvfwC9rGx/?mibextid=wwXIfr