De Dumontwijk een wijk die haar toekomst hervond
In de vorige editie van De Bliedemaker werd uitvoerig toegelicht hoeveel politieke discussies en onderhandelingen aan de heraanleg van de Dumontwijk voorafgingen.
De fundamenten van het project – en zelfs de bescherming van de wijk (zie ook een volgend artikel) – werden gelegd onder de drie gemeentebesturen van burgemeester Willy Vanheste (1995-2012). Tijdens de eerste, bewogen informatievergadering voor de bevolking kreeg hij daarbij de steun van zijn vriend, burgemeester Catrysse van De Haan, om het beschermingsbesluit van Onroerend Erfgoed (OE) te verdedigen. In De Haan had men toen al ervaring opgedaan met zowel de voordelen als de nadelen van de bescherming van de Concessiewijk.
Nadien nam dochter Ann Vanheste de burgemeesterssjerp over. Zijn schepen Johan Blieck stond positief tegenover het bestaande herwaarderingsplan en voerde talrijke gesprekken met Onroerend Erfgoed. Ondanks zijn inspanningen kon hij de realisatie van het project echter niet starten, vooral door de weerstand tegen de geplande vermindering van het aantal parkeerplaatsen met vijftig procent.
Pas onder het vernieuwend gemeentebestuur van burgemeester Bram Degrieck (2019-2024) werd een doorbraak bereikt. Zijn schepen Wim Janssens slaagde erin een compromis te vinden met Onroerend Erfgoed, waardoor de heraanleg van het wegennet uiteindelijk volledig volgens het herwaarderingsplan kon worden uitgevoerd.
Aanvankelijk kon ik moeilijk geloven dat Wim Janssens zijn ambitie zou waarmaken om de volledige wijk, inclusief de kleine steegjes en paadjes, van een dubbel rioleringsnet te voorzien. Toch heeft deze politicus woord gehouden, zeker toen hij later burgemeester werd.
Alleen de integrale heraanleg van het Koning Albertpleintje moet nog worden uitgevoerd. Dit project is echter opgenomen in het meerjarenplan 2025-2030 als derde en laatste fase.
Een welgemeende felicitatie aan Wim Janssens, maar ook aan zijn voorganger Johan Blieck, die beiden op hun manier hebben bijgedragen aan de toekomst van de Dumontwijk.
7. De voorbereidingen van de bestrating van het openbaar domein 2015–2018
Op maandag 9 november 2015 werd tijdens de gemeenteraad, onder burgemeester Ann Vanheste, het herinrichtingsplan voorgesteld dat was afgeleid van het herwaarderingsplan. Vooral het afschaffen van parkeerplaatsen in het beschermde gedeelte van de Dumontwijk zorgde voor heel wat commotie. De kritiek kwam voornamelijk, en eigenlijk uitsluitend, van de liberale oppositie, die tegen het voorontwerp stemde. Nochtans maakte Open VLD deel uit van de meerderheid op het moment dat het basisconcept van de wijk in het Herwaarderingsplan werd vastgelegd.
Ook tijdens de eerste infomarkt voor de omwonenden, op donderdag 12 november 2015 in het gemeentehuis, was het parkeerbeleid een van de meest gestelde vragen.
Voor de aanleg van de straten werd een ander studiebureau dan Omgeving aangesteld, namelijk Jonckheere. Ook dit bureau had de opdracht goed begrepen. Bovendien waren de eisen van Onroerend Erfgoed streng en wettelijk onderbouwd in het goedgekeurde Herwaarderingsplan.
Het uiteindelijke resultaat van de herinrichting is bijzonder mooi geworden. De afwerking van de wegenis volgde op de vernieuwing van het rioleringsstelsel. Onder de Bortierlaan loopt immers een belangrijke moerriool naar het pompstation naast de minigolf Westhoek. Deze riolering verkeerde in zeer slechte staat. Daarom werd in een eerste fase gekozen voor de aanpak van de Bortierlaan, de Albert Dumontlaan en de Halmenstraat.
De geraamde kostprijs bedroeg 375.000 euro, exclusief de rioleringswerken van IWVA, de openbare verlichting en andere bijkomende kosten.
De drie wegtypes, zoals gedefinieerd in het Herwaarderingsplan, werden in detail uitgewerkt. De nieuwe wegen zouden smaller worden dan de bestaande asfaltwegen: type 1 met een breedte van 4 meter en type 2 met een breedte van 3,5 meter.
Aanvankelijk was het de bedoeling om overal gebakken beige kleiklinkers te gebruiken, zoals voorzien in het Herwaarderingsplan en reeds toegepast voor de wandelwegen in het gemeentepark. Hoewel de Dumontwijk een echte wandelwijk zou worden met uitsluitend bestemmingsverkeer, had het gemeentebestuur blijkbaar een grote terughoudendheid tegenover klinkers.
Er werd daarom een compromis gesloten met Onroerend Erfgoed: overal klinkers, met uitzondering van de twee hoofdlanen, die in gewassen beton zouden worden aangelegd. Destijds vonden wij dat jammer. Nu Onroerend Erfgoed echter geen subsidies meer mag toekennen voor dergelijke wegeniswerken, kan het de toepassing van klinkers ook niet langer bindend opleggen.
Voor de aanleg van de zijbermen kreeg de variant met gras op gelijk niveau als de rijweg de voorkeur. Er zouden dus geen zandbermen, al dan niet met helmgras, en ook geen voetpaden komen. Om te vermijden dat deze graszones als parkeerplaats zouden worden gebruikt, zouden houten paaltjes worden geplaatst. Niet bepaald mooi, maar volgens het gemeentebestuur noodzakelijk. Mogelijk zouden deze worden afgewisseld met duinstruiken, zoals nu uitgevoerd, de duinroosjes in de Blondéweg.
Hoewel bomen het zicht op het erfgoed kunnen belemmeren, werd toch gekozen voor de aanplant van slanke bomen. Daarbij werd gedacht aan knotwilgen: niet-invasief en bovendien bladverliezend in de winter.
Om het zoeken naar parkeerplaatsen te ontmoedigen, werd reeds midden 2015 de helft van de parkeerplaatsen in de Bortierlaan afgeschaft, zonder compensatie op andere plaatsen. Het was bovendien de bedoeling om later nog meer parkeerplaatsen te schrappen. De redenering was eenvoudig: hoe meer parkeerplaatsen er beschikbaar zijn, hoe meer auto’s de wijk zullen binnenrijden.
Daarbij verwees men naar een inventaris die de dienst Ruimtelijke Ordening in 2003 had opgesteld. Daaruit bleek dat er in het residentiële gedeelte verrassend weinig villa’s waren waar men niet minstens één auto op eigen terrein kon parkeren, bijvoorbeeld in een garage, tuin of op de oprit, eventueel gedeeltelijk op de openbare weg ter hoogte van de inrit.
En inderdaad: wie buiten de winkeluren en buiten de vakantieperiodes het aantal geparkeerde auto’s in de Dumontwijk telt, merkt dat dit aantal zeer beperkt is. Een belangrijke groep die wel gebruikmaakt van de parkeermogelijkheden in de wijk, zijn vakantiegangers van de Zeedijk-West en de Duinkerkelaan. Daarnaast is er het personeel van de banken, handelszaken en horecazaken in de Zeelaan en op de Zeedijk.
Het resultaat is dat de Dumontwijk op een gewone weekdag buiten de vakantieperiodes vrijwel leeg staat, maar tijdens de werkuren grotendeels wordt gebruikt als parkeerzone voor de omliggende commerciële straten.
Daarom werd in het Herwaarderingsplan duidelijk opgenomen dat het beschermde gedeelte van de Dumontwijk geen parking mag worden, maar een wandel- en fietszone moet zijn. Dit principe werd reeds goedgekeurd tijdens de vorige legislatuur van burgemeester Robert Butraen (2007–2011), toen ook Open VLD deel uitmaakte van de meerderheid.
Men hoopte toen wel dat er intussen vervangende parkeerplaatsen zouden worden gecreëerd. Zo werd bijvoorbeeld voorgesteld om een extra ondergrondse verdieping onder Residentie Artevelde in de Sloepenlaan aan te leggen als rotatieparking, een voorstel van Serge Vandamme. Op langere termijn werd ook gedacht aan een nieuw parkeergebouw op het Koningsplein.
Dergelijke oplossingen zouden echter zeer veel geld kosten aan de inwoners en vermoedelijk een zeer lage bezettingsgraad kennen. Daardoor zou het weinig waarschijnlijk zijn dat een private investeerder hierin zou willen investeren.
Het Herwaarderingsplan stelde daarom, in navolging van het Beeldkwaliteitsplan, een zeer selectieve toegankelijkheid en een beperkt parkeerregime voor. Met het oog op de leefbaarheid en de waarneembaarheid van het cultuurhistorische erfgoed werd voorgesteld om enkel permanente of tijdelijke bewonersparkeerfaciliteiten aan te bieden.
Alle andere parkeerbehoeften zouden moeten worden opgevangen op alternatieve locaties, zoals in eerste instantie de P&R-zone in Adinkerke en daarnaast de Markt, de Zeelaan en andere locaties.
Door het aantal parkeerplaatsen in de wijk drastisch te verminderen, zou het openbaar domein worden verruimd. Hierdoor zouden de aantrekkelijkheid en de toegankelijkheid van de wijk voor voetgangers en fietsers sterk toenemen.
We moeten er nu blijven over waken dat geen nieuwe parkeerplaatsen bijgemaakt worden.
Het Herwaarderingsplan stelde hierover ook:
“Naast het verwijderen van de ‘blikken haag’ van auto’s die door de huidige geparkeerde voertuigen wordt gevormd, is ook een nieuwe visie rond het bomengebruik zeer belangrijk. Het huidige bomenbestand getuigt van een grote kwantiteit, maar van een ruimtelijk geringe kwaliteit. De bomen zijn vooreerst niet erg structurerend en kunnen amper uitgroeien tot volwaardige beeldbepalende exemplaren. Bovendien belemmeren ze door hun grote aantal in vele gevallen het zicht op de historische villa’s.
Daarom pleit het Herwaarderingsplan voor een geringer aantal bomen, maar met een goedgekozen gebruik en een weloverwogen standplaats, zodat nieuwe bomen kunnen uitgroeien en via hun natuurlijke habitus een structuurbepalende rol binnen de wijk kunnen opnemen. Bovendien moet het gebruik van bomen een oriëntatiemiddel worden, waardoor een bepaalde structuur of hiërarchie in de wijk wordt ondersteund.”
Reeds voordien, midden 2014, werd de subsidie van de Vlaamse overheid voor de rioleringswerken goedgekeurd. De totale kostprijs, geraamd door het studiebureau Lobelle, bedroeg 2.628.125 euro. Daarop zou een subsidie van ongeveer 700.000 euro worden toegekend. Het dossier dateerde reeds van 2008, maar de nieuwe schepen van Openbare Werken, Johan Blieck, slaagde erin om het dossier in Brussel goedgekeurd te krijgen.
Maar in de tweede helft van de legislatuur vielen de besprekingen met OE stil. Men wou niet toegeven aan de drastische vermindering van het aantal parkeerplaats,
8. De eigentlijke straatwerken (2019-heden)
Samenvatting van de werken in de Dumontwijk
Rood – laagste gedeelte Dumontwijk. Merk op: Koninginnelaan heeft ook nieuwe infiltratieroken en men is gestart met Barkenlaan. Volgens ingenieur Wim zal de kaart aangepast worden
De heraanleg van de Dumontwijk omvatte veel meer dan enkel de vernieuwing valle straten in het historisch deel. Naast nieuwe bestrating en extra groen, beiden rigoureus volgens het Herwaarderingsplan, werden vooral omvangrijke ondergrondse werken uitgevoerd, waaronder de vernieuwing van de riolering en alle nutsleidingen (elektriciteit, gas, water en glasvezel).
Het belangrijkste onderdeel van het project was de modernisering van het rioleringsstelsel. Omdat de hoofdafvoer van De Panne-Bad via de Albert Dumontlaan loopt, was de sanering noodzakelijk om het gebied beter te beschermen tegen overstromingen. De Dumontwijk ligt immers grotendeels in een overstromingsgevoelig gebied en werd in het verleden, onder meer in 2008, zwaar getroffen door overstroming.
Om regenwater beter op te vangen, werden infiltratiebuizen en buffersystemen aangelegd die het water tijdelijk opslaan en geleidelijk laten infiltreren in de zandgrond. Deze duurzame aanpak sluit aan bij de bredere waterstrategie van De Panne en Aquaduin. De eerste resultaten zijn positief.
Naast de technische werken kreeg de wijk ook een grondige opwaardering van het openbaar domein. De straten werden heraangelegd met nieuwe materialen, er werd sterk ingezet op ontharding en vergroening, en het aantal parkeerplaatsen werd verminderd om de leefbaarheid te verhogen. Brede groenzones, nieuwe bomen, duizenden bloembollen en een toekomstige rozentuin zorgen voor een rustiger en aantrekkelijker straatbeeld.
Op vrijdagavond, 1 december 2023, verzamelden de bewoners van de Dumontwijk in het Parkhotel voor de feestelijke opening van de heraanleg van de Dumontwijk Fase 1. De opkomst overtrof alle verwachtingen, met meer dan 130 enthousiaste inschrijvingen die getuigden van de betrokkenheid van de gemeenschap. De werken hebben exact 2 jaren in beslag genomen. Lees detais o.a. stukje uit toespraak schepen Wim Janssens Lees>>>
9. Het “Beheerplan beschermd dorpsgezicht” 2022–2050: de toekomst verzekerd
Het Herwaarderingsplan had een geldigheidsduur van tien jaar en liep in 2019 af. Daarom investeerde het bestuur 17.620 euro in een opvolger van dit plan. Het nieuwe, goedgekeurde Beheerplan heeft een looptijd van 24 jaar.
Eigenaars, huurders en erfpachthouders van een woning in de beschermde wijk kunnen hierdoor opnieuw een erfgoedpremie aanvragen. Deze premie kan maximaal 40 procent van de raming of offerte bedragen excl BTW. Deze blijven ten koste van de eigenaar.
Het Beheerplan is het officiële beleidsdocument dat vastlegt hoe deze beschermde wijk moet worden bewaard en beheerd. Het is, net als het vroegere Herwaarderingsplan, opgesteld door het studiebureau Omgeving.
Het plan bevat een duidelijke omschrijving van de erfgoedkenmerken van de wijk, zoals de structuur van de wegen, de schaal en de dichtheid. Ook de verschillende erfgoedelementen worden beschreven, waaronder de bebouwing, de groenelementen en de oorspronkelijke afsluitingen.
Daarnaast creëert het Beheerplan een kader waarbinnen zowel het lokaal bestuur als private eigenaars initiatieven kunnen nemen om de Dumontwijk haar vroegere glorie terug te geven. Dit kan onder meer via premies voor onderhoud, herstel en herwaardering. Ook de regels voor architectuur, nieuwbouw en aanbouw zijn er gedetailleerd in vastgelegd.
Het vroegere Herwaarderingsplan werd dus opgevolgd door het Beheerplan Dumontwijk 2022–2050. Dit nieuwe plan vormt vandaag de basis voor het behoud en beheer van de beschermde wijk en biedt opnieuw mogelijkheden voor erfgoedpremies bij renovatiewerken.
Het volledige Beheerplan kan worden geraadpleegd en gedownload.
Dumontwijk beheersplan beschermd dorpsgezicht – PDF (24.42 MB)
Een specifiek “GRUP Dumontwijk”, de vroegere BPA-procedure, werd uiteindelijk nooit goedgekeurd. Dankzij de strenge regelgeving van het Agentschap Onroerend Erfgoed bleek dit uiteindelijk minder noodzakelijk om de erfgoedwaarden van de wijk te beschermen. Bovendien leent de Dumontwijk zich weinig voor grootschalige immobiliënontwikkeling.
10. De balans van 31 jaar volharding
De herinrichting van de Dumontwijk is het resultaat van 31 jaar volharding, burgerengagement en politieke wil.
Het Herwaarderingsplan, met een geldigheidsduur van tien jaar, werd opgevolgd door een Beheerplan met een looptijd van 24 jaar, opnieuw opgesteld door hetzelfde studiebureau Omgeving. Dit plan vormt vandaag de ruggengraat voor restauraties, erfgoedpremies en de verdere heraanleg van de wijk.
De geschiedenis van de Dumontwijk toont aan hoe erfgoedbescherming, ondanks weerstand en vertraging, uiteindelijk kan uitgroeien tot een belangrijke troef voor een hele gemeente.
Bijna alle bovenstaande teksten zijn afkomstig uit de archieven van DE BLIEDEMAKER.
11 Persoonlijke addenda van DE BLIEDEMAKER
Wat moet nog beter?
1. De herkenbaarheid van de historische wijk
In het Herwaarderingsplan wordt duidelijk gesproken over de herkenbaarheid van het historische gedeelte van de Dumontwijk. Klinkers zouden overgaan in een standaard wegdek, zoals asfalt, ter hoogte van de grens van het historische gedeelte.
De vraag is dan ook hoe deze herkenbaarheid vandaag via het wegdek zal worden aangeduid. Een wandelaar moet duidelijk kunnen aanvoelen wanneer hij de historische wijk binnenstapt.
Het Herwaarderingsplan spreekt meermaals over zogenaamde “poorteffecten”. Zal de overgang van het historische gedeelte enkel zichtbaar zijn door de overgang van veel geparkeerde auto’s naar grasbermen zonder auto’s? Of zijn er andere ingrepen voorzien die deze overgang duidelijker zullen maken?
2. Het woonerfgevoel
De wijk is reeds sinds 2004 een woonerf, met een maximumsnelheid van 20km/u. In de praktijk wordt deze snelheid echter onvoldoende gecontroleerd, mede omdat de inrichting van de wijk onvoldoende duidelijk maakt dat men een woonerf binnenrijdt.
De meeste automobilisten respecteren de lage snelheid, maar toch zijn er nog te veel uitzonderingen.
Welke verkeersremmende elementen zullen worden voorzien om het woonerfgevoel daadwerkelijk te versterken? Er zijn bijvoorbeeld geen asverschuivingen in het wegdek en geen snelheidsremmers. Misschien kan tijdelijk een mobiel snelheidsbord aan de toegangen tot de wijk worden geplaatst.
3. De inspraak van de bewoners
Na drie jaar interne vergaderingen tussen het gemeentebestuur en Onroerend Erfgoed is DE BLIEDEMAKER bijzonder ontgoocheld dat er in die periode geen tussentijdse aftastingen met de bewoners hebben plaatsgevonden.
De wijk beschikt sinds 2008 over een bewonersgroep, “De Vrienden van de Dumontwijk”. Dit was een ideale mogelijkheid geweest om regelmatig van gedachten te wisselen.
Vooral voor de knelpunten rond bewoners die in het nieuwe plan niet langer één auto op een eigen plaats kunnen parkeren, hadden wellicht oplossingen kunnen worden gevonden. Mogelijk zouden we vandaag dan ook minder kritiek horen van deze “vergeten bewoners”.
Omdat het schepencollege geen overleg of inspraak wenste met de vriendenkring over dit project, ben ik zelf niet langer actief binnen “De Vrienden van de Dumontwijk”.
11. Besluit
In dit dossier is veel tijd verloren gegaan.
Tijdens de laatste twee jaar van de vorige legislatuur werden de rioleringswerken niet aangevat, omdat de investeringen als te zwaar werden beschouwd. en men de parkingreductie niet wou. Het ging daarbij zowel om de wegenis als om de riolering, die onder het beheer van IWVA valt.
Tijdens de eerste bijna drie jaar van de daaropvolgende legislatuur, onder burgemeester Bram Degrieck, werd het riooldossier wel aangepakt. Jammer genoeg ging vervolgens opnieuw tijd verloren doordat voor de verdere afwerking werd afgestapt van het studiebureau Omgeving.
Wellicht heeft ook het grote aantal vergaderingen tussen het schepencollege en Onroerend Erfgoed, zonder voldoende overleg met de bewoners, voor vertraging gezorgd.
Dat was anders bij de opmaak van het Herwaarderingsplan. Toen werd zelfs een communicatiebureau ingeschakeld en waren er twee discussiewandelingen en meerdere inspraakvergaderingen.
12. Een les voor de Houtsaegerduinen
De ervaringen met de Dumontwijk kunnen mogelijk als inspiratie dienen voor een gelijkaardig traject voor de Houtsaegerwijk, het gebied tussen de Nieuwpoortlaan, de Houtsaegerduinen, de Ollevierlaan en de Zeelaan.
Ook hier bevinden zich waardevolle erfgoedelementen, al is de concentratie ervan onvoldoende. Bovendien wordt de wijk doorsneden door zones met een beperkte erfgoedwaarde.
Een bescherming als “beschermd stadsgezicht” door Onroerend Erfgoed, zoals in 1995 voor de Dumontwijk, komt hierdoor niet in aanmerking.
In deze context blijft men aangewezen op de algemene gemeentelijke bouwverordeningen van De Panne. Toch staat het lokaal bestuur vandaag positief tegenover een eventuele bijkomende bescherming, al wil het hiervoor geen financiële middelen uittrekken.
In 2013–2014 liet het lokaal bestuur wel een grondige studie uitvoeren met het oog op bescherming en het opstellen van specifieke stedenbouwkundige regels. Het voorstel werd echter afgewezen door het Agentschap Onroerend Erfgoed. Vervolgens werd de opmaak van het “GRUP De Panne Oost” stopgezet.
Enkel de lijst van waardevolle panden werd in 2012 opgenomen in de “Vlaamse Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed”. Sindsdien besliste het schepencollege regelmatig tot de afbraak van dergelijke gebouwen, zoals bijvoorbeeld Mon Bijou.
Het Agentschap stelde vast dat de wijk waardevolle gebouwen bevatte, maar dat deze te versnipperd waren om als één samenhangend “beschermd stadsgezicht” te worden aangeduid.
Als alternatief werd een erfgoedlandschap via een GRUP gesuggereerd. Hiervoor was echter bijkomend inventarisatiewerk nodig, dat destijds niet officieel werd afgerond.
Sinds 2017 behoren inventarisatie en opheffing volledig tot de bevoegdheid van de lokale besturen en dus tot die van het schepencollege, en niet van de Gecoro of de gemeenteraad, tenzij daar uitdrukkelijk om wordt gevraagd.
Tegelijk blijft het vraagstuk rond het verbod op het samenvoegen van percelen voor meergezinswoningen bestaan. Logischerwijze zou dit op termijn moeten worden vertaald in duidelijke gemeentelijke bouwverordeningen of in een GRUP, zodat zowel de rechtszekerheid als de ruimtelijke kwaliteit beter kunnen worden gegarandeerd.
Dit lijkt bij uitstek een opdracht voor de Gecoro.
De politieke strubbelingen rond het GRUP Dumontwijk hebben de huidige beleidsmakers blijkbaar niet aangespoord om opnieuw een GRUP op te stellen.
Indien een bescherming door Onroerend Erfgoed uitblijft, blijft de vraag dan ook welke andere oplossing de gemeente kan bieden om de waardevolle erfgoedkenmerken van de Houtsaegerwijk voor de toekomst te bewaren.
