Geïnspireerd door tien affiches uit de collectie van Roland Florizoone publiceert DE BLIEDEMAKER een aansluitende reeks artikeltjes over de korte maar boeiende geschiedenis van onze mooie gemeente.
Deze reeks vormt een synthese van eerder verschenen bijdragen op mijn websites (klik hiervoor op de onderstreepte koppelingen).
Uw opmerkingen en aanvullingen zijn welkom via de rubriek Reacties.

De Panne zoals we ze vandaag kennen, is het resultaat van slechts iets meer dan één eeuw duidelijk te herkennen ruimtelijke en maatschappelijke evoluties. Van een afgelegen vissersplek in de duinen groeide ze uit tot een volwaardige kustgemeente, in opeenvolgende bouw- en ontwikkelings”fasen” (ook “golven” genoemd).

FASE 1: Vóór 1890 – Duinen en vissers
Vanaf het einde van de 18ᵉ eeuw bestond De Panne uit niet meer dan enkele vissershutten tegen de duinen. De eigenlijke woonkern lag in Adinkerke; de kustzone bleef grotendeels onbebouwd. Er waren geen wandeldijken, geen straten en geen toeristische voorzieningen. De duinen vormden een uitgestrekt en vrijwel onaangeroerd landschap.
De Panne begon dus als duinengebied met vissers, niet als badplaats.

FASE 2: 1890–1914 – Ontstaan van de badplaats
Met de plannen van Albert Dumont (1892) ontstaat De Panne als exclusieve badplaats. Slingerende duinwegen, villa’s in Anglo-Normandische stijl en de eerste hotels langs het strand geven vorm aan een nieuwe toeristische identiteit. De Dumontwijk wordt aangelegd en in 1911 wordt De Panne een zelfstandige gemeente. Bouw en landschap worden bewust op elkaar afgestemd.
Dit was de periode waarin De Panne voor het eerst een ruimtelijke identiteit kreeg: geen chaotische kustbouw, maar harmonie tussen duinlandschap en architectuur.

FASE 3: 1919–1940 – Interbellum: DE GROTE DOORBRAAK
Het interbellum vormt de beslissende groeifase. De Panne ontwikkelt zich tot een moderne kustgemeente.
De Zeelaan groeit uit tot het commerciële en sociale centrum, met chique winkels, cafés, hotels en pensions. Het toerisme kent een sterke expansie.
Langs de strandpromenade en in het centrum verrijzen nieuwe luxehotels (10 in de Zeelaan-Bad), terwijl gezinnen kamers verhuren in pensions de familles.
In de nieuwe Houtsaegerwijk worden grotere villa’s gebouwd, vaak gedeeltelijk ingericht als seizoens verhuurappartementen of pensions. Meer variatie in bouwstijlen: van cottage tot modernistisch met art deco invloed. (nu meer en meer gesloopt)
De kusttram en de aanleg van de Koninklijke Baan verbeteren de bereikbaarheid en versterken het toeristisch netwerk met andere badplaatsen die DP volgen. (vb Koksijde en Nieuwpoort)
In deze periode krijgt De Panne een herkenbaar centrum, planmatige wijken en een blijvende ruimtelijke structuur.
Het interbellum legt het fundament van de huidige gemeente.

FASE 4: Na 1950 – Massatoerisme
Na de Tweede Wereldoorlog volgt een periode van schaalvergroting. De meeste oude villa’s op de Zeedijk worden afgebroken in een periode van 10 jaar en maken plaats voor appartementsgebouwen met 8 verdiepingen (dus villa’s niet verdwenen ingevolge de oorlog). Grote oude hotels in de Zeelaan worden omgebouwd tot appartementen met op gelijkvloers grote ketenwinkels in concurrentie met vroegere luxewinkels.
De Panne groeit uit tot een moderne badstad, maar verliest deels haar oorspronkelijke villakarakter aan zee.

FASE 5: 1970–1993 – Aantasting van het duinlandschap
In deze periode wordt ruim 100 hectare duinen opgeofferd voor de Westhoekverkaveling.
Dit leidt uiteindelijk tot een groeiend besef van de kwetsbaarheid van het duinengebied.

FASE 6: Vanaf 1993 – Kwaliteit, erfgoed en bescherming
Met het Duinendecreet (1993) kiest De Panne voor inbreiding en behoud. De Dumontwijk wordt beschermd erfgoed (1995), krotgebouwen verdwijnen en publieke ruimtes worden vernieuwd. Villa’s in de Dumontwijk worden op grote schaal gerenoveerd.
De laatste jaren worden veel nieuwe appartementenbuildings gebouwd gelukkig van betere architectuur vergeleken met de jaren 1950. Helaas moeten hier geregeld interbellum villa’s gesloopt worden in de Houtsaegerwijk (kees volgende DE BLIEDEMAKER )
Natuur, erfgoed en leefkwaliteit staan voortaan centraal. Ook mooiere bouwstijl.

SAMENGEVAT
Het INTERBELLUM was de bepalende fase in de ontwikkeling van De Panne. (zie bovenstaande affiche met de kleurrijke cabines) In die jaren groeide de gemeente uit van rustige badplaats tot een moderne kustgemeente met een sterke toeristische en ruimtelijke identiteit. De Zeelaan bruiste, villa’s, hotels en chique winkels kleurden het landschap, en toerisme werd de kern van de identiteit.
Tot vandaag blijft De Panne verder bouwen op dat erfgoed, met respect voor duinen, architectuur en leefkwaliteit

Lees ook:
– Waarheen met de villa’s in De Panne?
– Bouwprojecten én restauraties in De Panne: een balans tussen vernieuwing en erfgoed
– DE DUMONTWIJK: erfgoedparel van de kust
–Heraanleg Dumontwijk
– Thiriarweg en boek “Chronique d’un temps perdu”
– Evoluties in de stedenbouw te De Panne
– Plannetjes uitbreiding badplaats De Panne