7. Het verhaal van De Panne: de Groene Gordel is gesloten

Voor dit artikel helaas geen affiche uit de collectie van Roland Florizoone (de natuur was rond de jaren 1900 nog geen toeristisch item)
Uw opmerkingen en aanvullingen zijn welkom via de rubriek Reactie

Er zijn in De Panne meer redenen om te komen dan alleen de zee: namelijk ook de rijke natuur, de charmante Dumontwijk en de gezellige winkelstraten. In het begin (vanaf 1870) trokken vooral kunstschilders naar hier voor het licht en het landschap. Toeristen kwamen later voor strand en ontspanning, terwijl de kinderen van de lokale Pannenoars de duinen verkenden – zeker in de naoorlogse jaren, toen de resten van de Atlantikwall avontuurlijke speeltuinen waren.

De interesse in onze duinen is de laatste decennia sterk toegenomen, versterkt door corona. Toch danken we dit uitzonderlijk goed bewaarde landschap vooral aan een reeks historische toevalligheden. De Panne is vandaag volledig omringd door een “Groene Gordel”, ontstaan door een merkwaardige eigendomsgeschiedenis. Tot het toerisme opkwam waren bijna alle duinen in handen van slechts twee families die ze kochten als jachtterrein.
De families Ollevier en Bortier
– Ollevier bezat zo’n kwart van de duinen, tussen de Pannekalsijde en de Witte Berg.
– Bortier beheerde de rest: de Oosthoekduinen, het bos en de Westhoekduinen tot aan Frankrijk.
Door de groei van het toerisme (vanaf 1892) werden de Ollevierduinen verkaveld tot De Panne-Bad. De Bortierduinen bleven echter onverdeeld binnen de familie Bortier-Calmeyn, waardoor verkoop en verkaveling telkens vastliepen.
Vroege bescherming en een oorlog die ingreep
Al in de jaren 1931 werden de Westhoekduinen wettelijk beschermd – nog om hun landschap, niet om hun natuur. Ingevolge familietwist onder de vele erfgenamen van Bortier-Calmeyn besliste een rechtbank net vóór WO II om het gebied in tien stukken openbaar te verkopen. De oorlog verhinderde dit. Na 1945 groeide het inzicht dat minstens delen van de duinen beschermd moesten worden. Vandaar dat in 1957 het grensgebied het eerste Vlaamse staatsnatuurreservaat werd.
De Westhoekverkaveling en het protest
In 1970 stemde de gemeenteraad onder burgemeester Versteele UNANIEM een groots verkavelingsplan, op voorwaarde dat de rest van de Bortier-Calmeyn-duinen gevrijwaard bleef. Toen in 1972 de werken startten, volgde massaal protest – vooral van buiten De Panne. Een jachthaven sneuvelde en hoogbouw aan de strandzijde werd toegestaan om de verkaveling als “socialer” voor te stellen. Het grootste deel van het duinengebied bleef onaangeroerd.
De groene gordel gered
Vanaf de jaren 1960 werd het oostelijk gedeelte van het Calmeynbos aangekocht door de drinkwatermaatschappij omdat de waterputten in Cabour verziltten. Later werden de Oosthoekduinen door de gemeente gekocht. Burgemeester Versteele poogde om ook de Ollevierduinen (nu Houtsaegerduinen genoemd) te verwerven maar die mislukten, maar ze kregen in de jaren 60 een natuurbestemming. In 1988 kocht de Vlaamse regering het gebied definitief aan en werd het, net als de Westhoek, natuurreservaat. Zo werd bijna de volledige groene gordel gesloten en publiek bezit. Alleen camping Zeepark bleef privaat, tot ook die op 5 februari 2024 tot natuurgebied herbestemd werd.
Dat De Panne vandaag zo’n unieke combinatie van natuur en ruimte biedt, is niet alleen te danken aan beleid, maar eer aan toeval en een uitzonderlijke eigendomsgeschiedenis. In Koksijde bijvoorbeeld zijn die duinen veel versnipperder en nog meer privaat bezit. Onze gesloten groene gordel van 180 graden blijft dus een kostbaar erfgoed. Bovendien sluit onze “Grene Gordel” naadloos aan op de “Dunes de Flandre” van Bray-Dunes tot Leffrinkhoeke. Een recent Europees project “Clim@Dunes” werkt nu aan een gezamenlijk natuur- en recreatiebeheer, zodat zelfs de prikkeldraad op de grens voorgoed verleden tijd wordt.
In 2024 werd DP verkozen tot Wandelgemeente van het Jaar, na stemmen van het publiek en keuze uit meerdere kandidaten.
Vijftien jaar geleden was mijn succes-dagwandeling als natuurgids: de Groene Gordel Wandeling (deel 1/3). Nog steeds actueel. Geniet ervan!