Deze begraafplaats (270 are) gelegen rechtover de watertoren van De Panne ten zuiden van het natuurreservaat den Oosthoek heeft de trieste reputatie van de grootste Belgische militaire begraafplaats in Vlaanderen te zijn. Ze is ook sinds 2008 beschermd als monument.
Er zijn 3.366 (waarvan 811 onbekend) + 36 fransen, Voor WO II 342 (42 onbekenden) Dus TOTAAL: 3.744 graven.(90% Belgen WO I, 1% (=36) Fransen, 9 % Belgen WO II (operatie Dynamo) (Tweede grootste Houthulst 1907 en derde grootste Adinkerke 1718 graven alle van WO I. Dit is klein t.o.v. de grote Duitse begraafplaatsen: Menen 48.049; Langemark: 44.296 en Vladslo: 25.644. Ook enkele grote Britse: Zonnebeke: 11.957 en Poperinge: 10.774).
Voor wat de Belgen betreft WO I zijn er slechts 8 % IJzerslag 1914 maar bijna de helft in 1918 , het eindoffensief. (hoofdzakelijk infanterie)
De reden is een groot Rode Kruis hospitaal in hotel L’Océan opgericht in De Panne in 1914 onder impuls van koningin Elisabeth. Ook in Adinkerke werden vele militairen begraven in een afzonderlijke begraafplaats vlak achter het bestaande kerkhof. Hier meestal soldaten gestorven in het militair hospitaal van Cabour en gekwetste soldaten op transport naar Frankrijk voor verzorging. Hier werd begraven vanaf het begin van de oorlog.
De Panne is in 1911 afgescheurd van Adinkerke. Reeds vanaf 1912 heeft men tevergeefs geprobeerd om grond te verwerven bij de onverdeeldheid Bortier-Calmeyn voor de aanleg van een eigen begraafplaats. In juni 1916 vroeg de gemeenteraad aan de militaire gouverneur Andringa om te nodige grond voor een begraafplaats op te eisen om de dode militairen te begraven. Hulptroepen van de genie en soldaten van gevechtseenheden die op rust waren in De Panne hielpen bij de aanleg van de begraafplaats, die op 1 juli 1918 werd ingewijd door de Ieperse deken monseigneur De Brouwer . De regularisatie geschiedde pas achteraf in 1927. Als ontwerpers van de begraafplaats vinden we zowel Alexandre Andringa, generaal en krijgsgouwheer van de provincie West-Vlaanderen, alsook de Brusselse architect Eugène Dhuicque terug. De eerste begrafenissen hadden al plaatsgevonden op 25 maart 1918.
Rond 1920 waren hier slechts 1.486 Belgische graven maar dan werd de begraafplaats uitgebreid met gesneuvelden uit meerdere gemeenten “Bachten de Kupe”. Dan werden ook de officiële Belgische arduinen grafstenen geplaatst.
Van de meer dan 3.300 Belgische doden uit de WO I konden er ruim 800 niet worden geïdentificeerd.
Daarnaast liggen er ook nog meer dan 32 Fransen in een massagraf (waar de 5 witte kruisen) die sneuvelden in WO I. Alle andere Fransen zijn weggehaald. De begraafplaats werd nog uitgebreid met 342 Belgische gesneuvelden uit WO II.
Vooraan op de burgerlijke begraafplaats liggen nog Commonweld gesneuvelden voornamelijk uit de Operatie Dynamo van WO II. De Duitsers hebben op 1 juni 1940 De Panne veroverd. Vandaar zeer veel Engelse gesneuvelden op 31 mei en 1 juni. Op de burgerlijke begraafplaats is ook een perk met Belgische oud-strijders.
De begraafplaats telt nog 13 graven met een Vlaams heldenhuldezerkje met Keltisch kruis. (AVV-VVK ontworpen door Joe English en gegoten in beton). Deze zerkjes werden van augustus 1916 door het Comité voor Heldenhulde geplaatst op graven van studenten en vrienden i.p.v. het uniforme houten kruis.
In 1920 werd de standaard officiële grafsteen ontworpen door de Brusselse architect Simons voorgesteld. De vraag werd gesteld aan de nabestaanden van de gesneuvelden of indien het graf reeds was voorzien van een stenen gedenkteken, of ze akkoord waren deze steen te laten vervangen door de standaard grafkuil door de Belgische staat geschonken. Wie niet antwoordde werd beschouwd als akkoord. Alleen voor de nabestaanden die expliciet neen antwoorden werden de heldenhuldezerkjes behouden. Er waren er maar 58 families die vroegen deze zerkjes te behouden (waarvan 13 hier op deze begraafplaats). De huidige arduinen grafstenen dateren dus van 1924-25. Toen in 1925 de vele afgebroken zerkjes naar Adinkerke werden verzameld en stukgeslagen werden om de weg van de Belgische militaire begraafplaats aan te leggen brak er daartegen sterk protest op van het IJzervaartcomité die zich eigenaar beschouwde van deze zerkjes. 226 zerkjes werden opgehaald maar volgens de bronnen 140 zerkjes waren reeds verbrijzeld. Brokstukken van verbrijzelde zerkjes werden in 1942 opgegraven en plechtig bijgezet in de IJzertoren. Dit heldenhuldezerkje is een symbool van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd geworden.
Op de militaire begraafplaats van De Panne liggen 3.366 Belgische en 36 Franse soldaten van de Eerste Wereldoorlog en ook 342 Belgische militairen uit de Tweede Wereldoorlog.
Kruisje of leeuw op de medaillon?
Indertijd werd beslist om op alle grafstenen van de Belgische gesneuvelden een driekleurig schildje te plaatsen met een kruisje. (Kleuren werden gewijzigd in 1909 van horizontaal met zwart onder – de oorspronkelijke Brabantse Vlag- naar verticaal om verwarring met Duitse vlag te vermijden). Het kruisje stond hier niet symbool van het Christendom maar wel van het “lijden”. De familie van de gesneuvelde kon indertijd kiezen tussen een kruisje of een leeuw. In de loop der tijden werd de verantwoordelijkheid van de Belgische begraafplaatsen in België overgedragen van Ministerie van Oorlog ( nu Landsverdediging) naar Binnenlandse zaken, naar het Rode Kruis, terug naar Binnenlandse Zaken en nu is Defensie verantwoordelijk. Hierdoor werden die driekleurige schildjes dan ook regelmatig van “vorm” veranderd zoals :
– Kruisje en leeuw in metaal op het schildje
– Enkel nog een klein kruisje in metaal op het schildje
– Geschilderd kruisje op het schildje
– Noch kruisje noch leeuw op het schildje en dit wordt nu ook zo verder uitgevoerd.
Vanaf nu worden er nog enkel schildjes geplaatst in de Belgische driekleur zonder kruis noch leeuw.
De militaire begraafplaats ligt 8 treden hoger dan de burgerlijke begraafplaats. Links bij het betreden bevindt zich een houten wachthuisje waar de alfabetische register met de ligging van de gesneuvelden kan geraadpleegd worden. Ook een gastenboek waarin door de bezoekers en familie zeer aandoenlijke teksten geschreven worden. Een plattegrond van het terrein leert ons dat het terrein verdeeld is in 18 blokken van A t/m R. Dan leidt een zeer breed pad naar een centrale vlaggenmast met de Belgische driekleur.
Prachtig artikel… heb er enorm van bijgeleerd!!!!
Maar… weet je iets meer over Operatie Dynamo en de gesneuvelden hierbij die op het kerkhof begraven liggen?
Daar plan ik een speciale DE BLIEDEMAKER voor einde mei.
Altijd blij een artikel over De Panne te lezen José, groet vanuit Mumbai