
Een oude lekkernij uit de tijd dat De Panne nog een vissersdorp was
Na enkele artikels over de toekomst van De Panne en de windmolens keren we deze keer terug naar een heel ander onderwerp: de panharing! Er is immers goed nieuws voor de liefhebbers van een ouderwetse visschotel: de nieuwe Panhoarienk is aangekomen! (volle kleine haringen op weg naar hun jaarlijks paaigebied rond Cap Gris Nez)
Dat is meer dan zomaar een berichtje over verse vis. Het brengt ons terug naar de tijd waarin De Panne nog een echte vissersgemeente was en de panharing een vaste plaats had in de keuken van heel wat gezinnen.
Panharing, ook wel braadharing genoemd, is verse, ongezouten haring die rechtstreeks na de vangst op de markt werd gebracht. Geen maatjesharing, geen opgelegde haring, maar een verse vis die thuis in de pan werd gebakken. Eenvoudig, lekker en betaalbaar.


Goed nieuws voor de liefhebbers: onze eerste volle haringen van het seizoen zijn aangekomen! Mooi vet, heerlijk mals en boordevol smaak. Vers aangevoerd en klaar om van te genieten.
Verkrijgbaar in onze winkel zolang de voorraad strekt.”Toen de panneschuiten nog uitvoeren
Aan het begin van de twintigste eeuw beschikte De Panne over een honderdtal kleine vissersboten, waaronder de panneschuiten die speciaal op panharing visten. Het seizoen liep van oktober tot december. Inderdaad, precies de periode waarin we nu zitten!
De vissers trokken ’s nachts de zee op, met hun lange slierten drijfnetten, de zogenaamde beeg. Een bemanning bestond doorgaans uit de schipper-reder, zes matrozen en een scheepsjongen.
Na een nacht op zee keerden ze terug met hun vangst. Soms waren dat wel 80.000 haringen! Die werden in grote korven aan land gebracht en in De Panne verkocht. De vrouwen telden de vissen en de handelaars, maar ook de inwoners zelf, kwamen hun aankopen doen.
De panharing vond zijn weg naar de plaatselijke viswinkels en naar gezinnen in de ruime omgeving. Ook kleine rokerijen kochten een gedeelte van de vangst.
De gerookte haring

Naast de verse panharing bestaat er nog een typisch streekproduct: de gerookte haring. Daarnaast bestaat ook nog de krakelo’s. Dat was een licht gezouten en gerookte haring, die tussen roosters werd gerookt en vervolgens thuis kon worden gebraden. Een specialiteit die ongetwijfeld bij heel wat oudere Pannenaars nog herinneringen oproept.
Wie deze lekkernij nog eens wil proeven, hoeft gelukkig niet alleen op nostalgie te teren. Gerookte haringen zijn nog altijd verkrijgbaar, onder andere bij de viswinkel Au Vrai Pêcheur en bij Carrefour.
Wat is eigenlijk een Bliedemaker?
Ik mag jullie misschien ook eens uitleggen waar de naam DE BLIEDEMAKER vandaan komt.
Nog niet zo lang geleden werd er voor de kust van De Panne gevist achter Panhoarienk. Dat is een kleine haring die hier in scholen voorbijtrekt, vooral in oktober en november.
Ik heb zelf het geluk gehad om samen met mijn betreurde vriend Roméo Van Imschoot verschillende keren zo’n haringvangst mee te maken. Dat gebeurde steeds bij valavond, naar het schijnt het ideale tijdstip.
Vanuit een klein bootje werden enkele honderden meters netten uitgezet. Die hingen ongeveer twee meter diep in het water en werden met talrijke vlotters aan de oppervlakte gehouden. Zowel het bootje als de netten dreven vervolgens geruisloos mee met de getijdenstroming, loodrecht op de kustlijn.
Een paar uur lang was het wachten, zonder motor. Het bootje dreef eerst in de ene richting, tot het doodtij werd. Daarna keerde de stroming en dreven boot en netten opnieuw in de andere richting. Zo kon men uiteindelijk weer aan land komen op ongeveer dezelfde plaats als waar men vertrokken was.
Ondertussen hielden we de netten voortdurend in het oog. Vooral de lantaarn aan het uiteinde was belangrijk. Zolang die mooi bleef meedrijven, wisten we dat de netten niet aan een obstakel op de zeebodem waren blijven haken.
Af en toe werden de netten gedeeltelijk binnengehaald om te kijken of er haring in zat.
En daar kwam het spannende moment!
De eerste haringen die in de netten verschenen, blonken prachtig in het maanlicht. Het eerste exemplaar kreeg een bijzondere naam: de BLIEDEMAKER.
Haring is immers een echte schoolvis. Ofwel zit er bijna niets in de netten, ofwel hangen ze plots vol met honderden vissen.
Wanneer men in de eerste stukken net haring vond, werd die eerste haring gekust en daarna terug in zee gegooid. Vervolgens werden vlug alle andere netten binnengehaald. Dan was het feest aan boord! Een genevertje hoorde daar natuurlijk bij.
Soms werd er zoveel haring gevangen dat men er bijna over moest lopen aan boord. Andere keren was de vangst bedroevend en zaten er nauwelijks enkele wijtingen in de netten.
Maar dat hoort nu eenmaal bij het vissersleven
Een naam met twee betekenissen
De naam BLIEDEMAKER heeft dus een heel concrete oorsprong. De eerste haring die in de netten verscheen, was de Bliedemaker: het eerste hoopvolle teken dat er misschien een mooie vangst op komst was.
Maar er zit nog een tweede betekenis in het woord.
Bliede betekent in ons West-Vlaams dialect immers ook blij. Een Bliedemaker is dus iemand die blij maakt!
En dat is precies de positieve ingesteldheid die ik met deze naam wil uitdragen. Een naam met een verhaal, recht uit de zee voor onze kust.
Een geur die bij De Panne hoorde
Wie vroeger panharing kocht, wist wat hem te wachten stond. Thuis werd de vis gebakken in de pan, met wat boter of vetstof. De geur verspreidde zich door de keuken en soms door het hele huis.
Mijn moeder bakte de panharing in het waskot in de kelder. Een verstandige oplossing, want die typische bakgeur bleef anders nog een hele tijd in huis hangen. Met de moderne afzuigkappen kan dat tegenwoordig gelukkig gewoon in de keuken!
Met wat brood, aardappelen in de pel en soms een eenvoudige salade had men een heerlijke maaltijd. Geen ingewikkelde recepten, geen culinaire hoogstandjes, maar eerlijke kost.
Het was ook een tijd waarin men nog sterk leefde met de seizoenen. Wanneer de nieuwe panharing beschikbaar was, wist men dat de herfst volop bezig was.
Van puzzeschieters tot panharingen
De Eerste Wereldoorlog betekende het einde van de kleine panneschuitenvisserij in De Panne. De bedrijvigheid rond de haring verdween geleidelijk uit het straatbeeld. De badplaats nam steeds meer de plaats in van het vroegere vissersdorp.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kende de haringvisserij echter nog een opmerkelijke opflakkering. Vooral tijdens de hongersnood van februari 1943 waren de fabuleuze haringvangsten van De Panne van groot belang voor de voedselvoorziening in België.
Meer hierover lees je in het verhaal over de visrokerijen van De Panne.
Die haringvangsten zouden ook hun sporen nalaten in onze plaatselijke folklore. Na de oorlog kregen de inwoners van De Panne de bijnaam Panharingen. Daarvoor werden ze al eens minder flatterend Puzzeschieters genoemd.Een naam met twee betekenissen
Waarom puzzeschieters?
De Pannese vissers waren niet alleen vissers, maar ook een beetje landbouwers. Omdat ze met kleine vissersboten zonder haven op zee gingen, deden ze hun behoefte aan boord in een emmer, die ze een puize noemden.
Die puzze, samen met zeesterren en ander organisch afval, werd na de vangst mee naar huis genomen. De inhoud werd later gebruikt om hun kleine akkertjes te bemesten.
Zo kregen de vissers van De Panne hun weinig elegante bijnaam: Puzzeschieters!
De vissers verdwenen, de herinnering bleef
De oude visserscultuur is grotendeels verdwenen. De panneschuiten maakten plaats voor de badplaats en de visserij verdween steeds verder uit het dagelijkse leven van De Panne.
Maar sommige tradities verdwijnen niet helemaal. De panharing blijft voor velen een herinnering aan een andere tijd, toen de zee niet alleen toeristen aantrok, maar ook het dagelijkse brood op tafel bracht.
Dus, beste Pannenaars en liefhebbers van onze kustkeuken: de nieuwe Panhoarienk is er weer!
Wie nog eens een ouderwetse panharing wil bakken, weet wat hem te doen staat.
En vergeet niet: een goede panharing heeft niet veel nodig. Een hete pan, een beetje boter en vooral een flinke eetlust!
Smakelijk, en leve de Panhoarienk!
En wie weet, misschien maakt deze nieuwe panharing ook bij u weer een beetje een BLIEDEMAKER!
Toen ik erg jong en een kleine jongen was, betekende du braadharing bij ons thuis ook een traditie !
Ik herinner me nog wel dat het heel lekker was !
Willy (+ Irène).
Op de dijk voor de terlick stonden enkele vissersvrouwen met een hoopje panharingen van de vangst voor hen , die met plezier door mijn vader aangekocht werden – ik zie nog staan …
Tof al die weetjes van De Panne
Bedankt José
Mooi geschreven als aangespoelde is het altijd genieten van deze artikels.
Ewel, José, weer een mooie tekst ! Groetjes van Frieda en Erik