Het Louis Legein-kwartier

Soms moet je niet ver reizen om bijzondere architectuur te ontdekken. Je moet alleen eens anders naar je eigen gemeente kijken.
Wie door De Panne wandelt, kijkt natuurlijk naar de zee, de duinen en de Dumontwijk. We kennen de Dumonts, de architect die een groot deel van de jonge badplaats zijn karakter gaf. We kennen Georges Hobé. We kennen de Viérins.
Maar er was nog een ander architect die De Panne een heel ander gezicht gaf:
Louis Legein.
Een naam die bij veel Pannenaars wellicht minder bekend klinkt dan Albert Dumont. Maar wie eens begint te letten op de voorgevelstenen met “L. Legein”, ontdekt dat deze architect een flinke voetafdruk in onze gemeente heeft achtergelaten.
En dan hebben we het niet over één villa.

Centre Leopold III: een verborgen parel

1.Het Louis Legein-kwartier

Ter gelegenheid van de inhuldiging van fase 2 van de herinrichting van de Dumontwijk verscheen in DE BLIEDEMAKER heel wat over deze bijzondere wijk. Terecht.
Het grootste deel van die mooie gebouwen dateert van vóór de Eerste Wereldoorlog. De Dumontwijk is dan ook een uitzonderlijk stukje architectuurgeschiedenis.
Maar De Panne heeft méér. Veel méér.
Wie vanuit de Dumontwijk naar de oostelijke kant van de gemeente wandelt, komt in een andere wereld terecht. Daar ligt een bijzonder interessante interbellumwijk, met tal van architecturale pareltjes.
Veel ervan werden ontworpen door architect Louis Legein.
Ik heb dat stukje De Panne daarom maar het “Louis Legein-kwartier” genoemd.
De gebouwen zijn mooi opgenomen in de Inventaris van Onroerend Erfgoed als “vastgesteld bouwkundig erfgoed”. Maar opvallend — en eigenlijk jammer — is dat geen enkele van deze Legeinpareltjes beschermd is als monument.
Over Louis Legein verschenen trouwens al verschillende artikels in DE BLIEDEMAKER. Wie deze architect beter wil leren kennen, kan die misschien eerst eens opnieuw lezen.
Deel 1 :ode-aan-een-groot-architect-louis-legein/
Deel 2: ode-aan-een-groot-architect-louis-legein

2.Een andere tijd, een andere architectuur

Albert Dumont creëerde rond de eeuwwisseling vooral het beeld van de cottagebadplaats.
Louis Legein kwam later.
De wereld was ondertussen veranderd.
De sierlijke cottages maakten langzaam plaats voor een architectuur met platte daken, horizontale lijnen, ronde hoeken, beton, glas en metalen buizen.
De auto had zijn intrede gedaan. De pakketboot werd een symbool van de moderne tijd. Architecten droomden van een nieuwe, rationele maar toch elegante woning.
Ook in De Panne.
Legein ontwierp vóór de Tweede Wereldoorlog vooral art-deco- en modernistische woningen.
Na de oorlog veranderde ook zijn architectuur sterk. Hij ontwierp toen vooral bungalows en de voor hem zo herkenbare kleine villa’s met rieten daken, donkerbruin houtwerk en glas-in-loodramen.
Hij zou er uiteindelijk bijna honderd bouwen: Plan met de villa’s van Louis Legein in De Panne
En juist daardoor is zijn handschrift vandaag nog overal in De Panne terug te vinden.

3.Een kleine wandeling door het Legein-kwartier

Ik stel voor om een klein wandeltochtje te maken.
We vertrekken aan het Canadezenplein en wandelen via de Koninginnelaan richting Nieuwpoortlaan. Bekijk ook de Koninginnelaan op de Architectuurwandeling maar in omgekeerde richting met aandacht voor meerdere architecten: Koninginnelaan in de Architectuurwandeling
Kijk onderweg eens goed naar de vooroorlogse woningen.
Opvallend zijn de speciale constructies voor vlaggenmasten die bij verschillende van deze woningen nog aanwezig zijn.

Maar eerst komen we aan via de Koninklijke Baan.
Op de hoek richting Sint Idesbald zien we het imposante hoekgebouw “Résidence Léopold III”. Of beter gezegd: wat ervan zichtbaar is.
Na langdurige gevelrestauratiewerken verdwenen de stellingsdoeken. Wat was de consternatie groot toen we zagen dat de prachtige gevel volledig weggestopt was onder een voorzetgevel. En dit zonder een stedenbouwkundige bouwaanvraag. Een echte schande! Dit gebouw was destijds zeer beeldbepalend bij het binnenrijden van De Panne. Aan beide zijden van het vroegere Résidence Leopold III staan nog twee lagere gebouwen die duidelijk bij dezelfde architectuur horen. Ze geven ons een idee van hoe het oorspronkelijke hoekgebouw er moet hebben uitgezien.

Kijk vooral naar de gevelbekleding.
Die bestaat uit cimorné: een cementmengsel waarin kleine stukjes gebroken marbriet of gekleurd glas zijn verwerkt.
Het geeft de gevel een karakteristiek, wat gespikkeld uiterlijk.
Deze Italiaanse techniek werd door Louis Legein geregeld toegepast.
En ze blijkt behoorlijk duurzaam.

Het bewijs daarvan staat onder meer op de Zeedijk, waar nog een mooi appartementengebouw van vijf verdiepingen te bewonderen is. Ondanks het ruwe zeeklimaat verkeert de cimorné daar nog altijd in bijzonder goede staat.

Bij het gebouw “Tethys” aan de rechterkant wordt de cimorné momenteel op enkele plaatsen bijgewerkt.
En kijk ook eens naar de plaats waar vroeger de vlaggenmast stond.
Daar staat nu een klein bootje.
Een mooi detail.
Één van de mooist gerestaureerde Louis Legein modernistische hoekvillas, Zeer speciaal tengevolge geblokte hoekzuil met bekronend zeilschip. Horizontaliteit d.m.v. lineaire versiering op betonnen borstwering en fronton.

Aan de overkant vinden we nog twee mooie realisaties in dezelfde stijl: de eerste villa Mignonette, de tweede Les Hublots.
Helaas de eerste hier de cimorné gewoon overschilderd. Maar toch goed onderhouden.
Want beschermd zijn ze niet. En dan kan blijkbaar veel.

Hieronder nog enkele typischr villa’s van Louis Legein. Geniet ervan.

Wat verder zien we op de hoek met de Astridlaan een grote nu dubbelvilla. Niet te geloven van dezelfde architect Louis Legein.

Wie deze woning bekijkt, ontdekt meteen hoe sterk de architect na de Tweede Wereldoorlog van stijl veranderde.
Legein paste zich aan de nieuwe smaak van zijn opdrachtgevers aan.
De strakke art-deco- en modernistische vormen verdwenen grotendeels.
In de plaats kwamen de typische Legeinvilla’s met:

• rieten daken;
• donkerbruin geschilderd houtwerk;
• opvallende puntgevels;
• loodglasramen;
• en een heel eigen, bijna sprookjesachtige uitstraling.
  
  Legein bouwde er naar schatting een kleine honderd van. Bekijk de lange Lijst
  Een soort Legein-signatuur, verspreid over De Panne.
  Helaas hebben sommige eigenaars in de loop der jaren het oorspronkelijke karakter sterk gewijzigd.
  Het rieten dak werd vervangen door dakpannen.
  Het donkerbruine houtwerk kreeg een lichtere kleur.
  Het loodglas werd vervangen door dubbel glas.
  Allemaal begrijpelijk vanuit comfort en onderhoud.
  Maar architecturaal gaat daardoor wel een stukje van het oorspronkelijke ontwerp verloren.

Op nummer 48 staat een pareltje: Villa Kamba in internationale stijk.
Architect Louis Legein heeft hier zijn naam letterlijk achtergelaten: links van de garage staat op de gevelsteen: “L. Legein 1934”
Dat vind ik altijd bijzonder aan dergelijke gebouwen.
De architect heeft zijn naam niet ergens diep in een archief verstopt.
Hij heeft ze gewoon in de gevel gezet.
Een kleine handtekening van de maker.
Dus: als je hier voorbijwandelt, kijk eens goed.
Hier heeft Louis Legein zelf zijn handtekening achtergelaten.
Villa Kamba is vandaag opgenomen als “vastgesteld bouwkundig erfgoed” en wordt gelukkig door de huidige eigenaars goed gekoesterd.

Nog enkele typische “Legeins” in de Koninginnelaan

4. Nog meer Legein in het Legein-kwartier

Bovenstaande villa’s zijn lang niet de enige in De Panne.
De erfgoedinventaris vermeldt in De Panne nog (tot heden) 15 volgende realisaties van architect Louis Legein van zijn VOOROORLOGE periode in de onmiddelijke omgeving. Volgens DE BLIEDEMAKER een meer dan voldoende reden opdat de gemeente iets moet ondernemen om dit ensemble te beschermen of te voorzien van “5 sterren” volgens de regulering van Koksijde.

1. WAT DENKEN DE EIGENAARS HIEROVER? (vrijwillige bescherming via een GRUP)
2. WAT DENKT HET GEMEENTEBESTUUR HIEROVER? (moeten zoals in Koksijde gemeentelijke subsidie verlenen voor instandhoudingswerken of restauratie
3. WAT DENKT de GEMEENTELIJKE ERFGOEDRAAD HIEROVER? (of ontfermen zij zich alleen over het immaterieel erfgoed)

Zoals in de Dumontwijk liggen die meeste villa’s in een WOONERF. Een reden temeer om hiervan een voorbeeldwijk te maken.

1. Topaze
2. Amethyste – tweewonst Koninginnelaan 38-40
3. Nele – Koninginnelaan 16
4. Kamba – Koninginnelaan 48
5. Antely – Koninginnelaan 46
6. Cyclone – Koninginnelaan 53
7. Glarté – Koninginnelaan 59
8. Mignonette – Koninginnelaan 63
9. Tethys – Koninginnelaan 84
10. Bel Abri – Koninginnelaan 72
11. Joly – Koninginnelaan 25
12. Madomi – Nieuwpoortlaan 132
13. Jacqueline
14. M’toa – tweewoonst Nieuwpoortlaan 134-136
15. Claudine – Nieuwpoortlaan 142

Misschien verkiest men een uitbreiding van de appartementen buldings in deze omgeving. Zo wordt wellicht binnenkort eem mooie Louis Legein villa van zijn typische NAOORLOGSE periode afgebroken op de hoek van de Astridlaan met de Frans Beerlantlaan voor 7 appartementen wellicht voor tweede verblijvers? (of toch voor jonge Pannenoars?)

5. Een architect met een eigen handschrift

Dat is misschien wel het interessantste aan Louis Legein.
Wanneer je een aantal van zijn gebouwen naast elkaar legt, begin je zijn handschrift te herkennen.
Niet altijd dezelfde stijl.
Niet altijd dezelfde vorm.
Maar wel een duidelijke liefde voor:
ronde hoeken – horizontale lijnen – geometrie – beton – glas – metalen elementen – verrassende volumes.
Legein was modern, maar niet saai.
Functioneel, maar niet kleurloos.
En vooral: hij begreep dat een vakantiehuis aan zee ook een beetje fantasie mocht hebben.

6. De Panne als architectuurboek

Misschien moeten we onze gemeente eens bekijken als één groot openluchtboek.
De eerste hoofdstukken zijn de cottages van Albert Dumont.
Daarna komen de art-deco- en modernistische architecten.
En dan verschijnt Louis Legein.
Hij schrijft zijn eigen hoofdstuk.
Met platte daken.
Met ronde ramen.
Met pakketbootallures.
Met cimorné.
Met metalen details.
En met villa’s die soms bijna lijken te bewegen.
De laatste jaren wordt gelukkig opnieuw meer aandacht besteed aan mooie architectuur.
Ook enkele moderne villa’s verdienen die aandacht. Zelfs in de Dumontwijk staan vandaag nieuwe voorbeelden van hedendaagse architectuur die proberen aan te sluiten bij de bijzondere omgeving.

Neem deel aan de virtuele Architectuurwandeling>>>
Of nog beter aan de nog steeds bestaande gidsbeurt vertrekkend van de MARKT

7. In hetzelfde kwartier van andere architecten

7. Besluit

Misschien is dat wel de uitdaging voor de toekomst:
niet alleen ons oude architecturale erfgoed bewaren, maar er ook voor zorgen dat de architectuur van morgen iets te vertellen heeft.
Want De Panne is eigenlijk één groot architectuurboek.
Je hoeft er geen museumticket voor te kopen.
Je moet alleen eens anders naar je eigen gemeente kijken.
En vooral:
eens wat trager wandelen.

Een oud filmpje van 2010  (waar reeds enkele villa’s verdwenen zijn)