Voorallereerst: een Gelukkig Nieuwjaar vanwege DE BLIEDEMAKER.
Hopelijk worden er in België in 2023 eindelijk belangrijke beslissingen genomen om de Energietransitie mogelijk te maken. De intentieverklaring ENGIE-Belgische Staat moest vóór 1 januari 2023 hun nieuwe structuur afronden, maar het is tot heden potstil (misschien maar best, zoniet herbeginnen de politieke straatgevechten).
Binnenkort starten hopelijk opnieuw de eindeloze discussies over onze toekomstige energievoorzieningen: kerncentrales + nucleair afval, windmolens en HS leidingen. De Belgische en ook de Vlaamse politiekers geraken over niets beslist. Men wil goedkope windenergie uit de Noordzee maar men kan het niet naar de verbruikers brengen. Hiervoor is de HS ontsluiting van West-Vlaanderen nodig. Het 380 kV hoogspanningsnet is hiervoor dringend nodig.
In dit verband kreeg ik een vraag van Michel Christiaens over het verschil in wisselstroom en gelijkstroom voor zijn periodiek boekje de “Donkbode”. Ziehier zijn uitleg, ik denk verstaanbaar voor de leek.

Ik mailde Michel Christiaens direct terug met een summiere technische uitleg. Ik kende Michel van 2 natuur wandelingen die zijn vriend geregeld had met mij in mijn gidsenperiode. Enkele dagen later kreeg ik mijn tekst terug maar nu mooi verwerkt in een leesbare tekst verstaanbaar voor de leek (hij vroeg immers om zijn tekst te mogen publiceren in een lokaal boekje: de “Donkbode”. OK op voorwaarde dat ik zijn mooie tekst mag opnemen in DE BLIEDEMAKER. Ziehier zijn tekst:

“….In de vorige Donkbode had ik het ondermeer over de hoogspanningslijn die een stuk van West-Vlaanderen moet doorkruisen in een nabije toekomst. Elektrische energie die ons vanuit de zee komt aanwaaien. Hetgeen nogal wat ijl gekwetter veroorzaakt. Met, bijvoorbeeld, een burgemeester en een minister die het hadden over „gelijkstroom“. Hetgeen ik redelijk fel bij de haren getrokken vond. Meer nog: het scheen me totaal ondenkbaar dat er überhaupt aan gelijkstroom zou gedacht zijn.
Mijn schare lezers is weliswaar klein maar het zijn aandachtige lezers. Zo stuurde Ward me iets toe wat waarschijnlijk een persbericht was over de Belo Monte – Rio de Janeiro hoogspanningslijn van 2,534 km lang in DC. Deze lijn verbindt de gigantische elektrische centrale Para in het Noord-Oosten van Brazilië met RIO . Capaciteit 11,2 GW op 800 kV GELIJKSTROOM. Bovengronds.
Vergis je niet, de komma die in het getal staat is eigenlijk een Angelsaksisch scheidingsteken. Wij zouden het als „punt“ schrijven. Maar… 2.543 kilometer? In Brazilië hebben ze duidelijk een andere kijk op „afstand“ dan wij. „Direct current“ zeggen ze ook nog. Dus toch gelijkspanning? Had ik het verkeerd voor?
Zulke zaken houden me dan bezig. Niet dat ik mordicus mijn grote gelijk wilde halen. Trouwens,
van lieden met een „groot gelijk“ kan je beter afstand houden. Nee, ik wilde weten of er hier te lande wel degelijk sprake zou zijn van een hoogspanningslijn die ons vanuit de zee met gelijkspanning zou bedienen.
Voor wie dreigt kopje onder te gaan in deze technobabbelvijver: gelijkstroom loopt in één richting, wisselstroom loopt heen en weer. Het is zeer kort door de bocht maar je moet toch iedere leerling in het klasje meekrijgen. Door dat heen en weer van de wisselstroom heeft die eigenschappen die soms nuttig zijn maar die soms ook voor problemen kunnen zorgen. Hoe dat precies zit, dat laat ik even liggen. Het zou ons te ver voeren.
Mijn zoeken op het wereldwijde orakel leverde merkwaardig weinig op. Het lijkt erop dat in de mededelingen alles wat naar technische achtergronden zweemt eruit gefilterd wordt. Maar toen daag- de voor mij het licht en dat kwam niet via een hoogspanningslijn. Wel in de persoon van José De- coussemaeker.
Ik heb José ontmoet ter gelegenheid van twee wandelingen doorheen de duinen van de Panne. Respectievelijk tot aan Bray Dunes en Ghyvelde (Noord-Frankrijk) toe. Wandelingen waar hij voor ons, mezelf en een oud-collega, als bekwame gids optrad. Van hem wist ik dat hij, enerzijds, bijna wekelijks een nieuwsbrief publiceert die „De Bliedemaker“ heet en waarop ik sinds die wandelingen geabonneerd ben. Verder dat José vóór zijn pensionering een belangrijke technische functie had bij de elektriciteitsvoorziening. Dé aangewezen persoon om mij op het goede spoor te zetten. En zowaar, op mijn vraag kreeg ik per kerende een stevig gefundeerd antwoord.

In het net gevangen
“De Ventiluslijn zal geen gelijkstroom transporteren”. Zo, is dat even duidelijk! De vraag blijft echter waarom?
Zoals reeds gezegd wordt de kwestie in veel politiek gekrakeel verpakt. Dus enige nuchterheid is hier wel op zijn plaats. José kan immers bogen op een uitgebreide kennis ter zake. Dat had hem al meer dan 3 jaar geleden ingefluisterd dat de beslissing op wisselstroom zou vallen.
Daar zijn zwaarwegende redenen voor. Het Belgische groot transportnet voor elektriciteit werkt op 380 kV (380.000 Volt). Wisselstroom. Dat er sprake is van een „net“ is zeer toepasselijk. Een net heeft mazen en de „draden“ zijn op een bepaalde manier met elkaar verknoopt. Het netwerk werd aangelegd rond de jaren zeventig van vorige eeuw. Dit net verbindt de Belgische kerncentrales en de pompcentrale van Coo met het Franse net. Dat net heeft de vorm van een omgevallen cijfer 8 met een aftakking links bovenaan van Eeklo (post Horta) naar Brugge (de onlangs verzwaarde Stevinlijn). Deze lijn is niet geknoopt aan de Oost-Vlaamse lus. Ze reikt als een spriet van het netwerk af. Dat wordt toepasselijk een „antenne“ genoemd. Nochtans is het van groot belang dat er in lussen wordt gewerkt. Wanneer er namelijk een storing optreedt door een onderbreking langs één kant in een lus, dan blijft de verbinding toch nog bestaan via de andere tak van het net. Dat moet ogenblikkelijk en zonder schokken kunnen gebeuren. Op 380 kV wisselstroom is dat geen probleem als je in een netwerk zit.
Zoals de zaken er nu voorstaan kunnen er problemen optreden indien de Stevin lijn zou uitvallen want die verbinding vormt nergens een lus mee. Ook de streek van Kortrijk (post Avelgem) hangt aan een antenne. Dus ook in dat deel van West Vlaanderen kan het gebeuren dat het licht helemaal uitgaat. Vandaar dat men de lus met Wallonië wil sluiten. Daarvoor is de Bouclé du Hainaut dan ook gepland.
Ergo: de verbinding waarover nu zoveel te doen is, is nodig. Wat meer is, los van alle gestechel, moet de aanleg ervan zo snel mogelijk gebeuren. Zodat de bevoorrading van West-Vlaanderen verzekerd is en blijft. Zodat niet een hele landstreek onverhoeds teruggeworpen wordt naar de middeleeuwen. Het is slecht voor de gemoedsrust om er goed over na te denken wat voor rampzalige gevolgen dat wel zou hebben. Later zullen de zaken nog wat scherper gesteld worden wanneer het windmolenpark op zee zijn partij gaat meespelen. Dat moet vooral niet onderschat worden want er is sprake van een maximum productie van 5,8 GW. Om het even in perspectief te plaatsen: om hetzelfde te produceren zijn meerdere kerncentrales van 1 GW nodig!
Goed, het Belgische net werkt met wisselstroom. Blijft dus de vraag waarom er voor het ontbrekende stuk in het net (de groene streeplijn op het kaartje) niet gekozen wordt voor gelijkstroom. Het is technisch mogelijk om die zeer hoge spanningen van gelijkstroom om te zetten naar wisselstroom. Of omgekeerd. Daar zijn echter zeer grote en zeer dure omzettingsstations voor nodig. Als je dat doet dan komt er iets zeer belangrijk in het gedrang: er kan dan niet meer geprofiteerd worden van het automatisch inspringen van het luseffect indien er een storing is.
Met gelijkstroom kunnen de lijnen gemakkelijk ondergronds gelegd worden. De geleiders beïnvloeden elkaar niet noemenswaardig. Wat bij wisselstroom wel het geval is. Dat heeft te maken met de zelfinductie. Zeg maar met het speciale gedrag van wisselstroom.
Alles bij elkaar betekent het dat gelijkstroom op gronden van de wetten van de fysica niet geëigend is om in ons wisselstroomnet ingepast te worden.
Goed, als het dan toch met wisselstroom moet, dan stoppen we die kabels onder de grond en we zijn van die lelijke bovengrondse leidingen af en het gezanik over gezondheidsrisico’s sterft een stille dood. Tja, dat blijkt niet zomaar te kunnen want het gaat met aanzienlijke problemen gepaard. Het kan wel over een beperkte afstand, die wisselstroom. En dan nog moet er intensief gekoeld worden. Men doet het wel. Bijvoorbeeld liggen onder de startbaan van het vliegveld Generaal de Gaule hoogspaningsleidingen ondergronds.
Slotsom in het Belgische verhaal: wisselstroom, bovengronds op 380 kV. Zoals dat overal elders in Europa ook al bestaat.

Zoals het Braziliaanse voorbeeld toont, kan gelijkstroom wel gebruikt worden voor transport van grote hoeveelheden elektriciteit. Zelfs over zeer grote afstanden. Ook dichter bij huis zijn er voorbeelden te vinden waar die technologie wordt toegepast. Zoals de Nemo gelijkstroomkabel tussen Engeland en Zeebrugge. Er bestaat ook een zware verbinding tussen België en Duitsland via Aachen. Ook de nieuwe zeekabel van Denemarken zal op gelijkstroom werken.

Is het verhaal over de controverse daarmee ten einde? Nee, toch niet. In een editie van De Bliedemaker heeft José eens voorgesteld om tussen het geplande en reeds besliste energie-eiland en Kortrijk een ondergrondse kabel aan te leggen. Die zou in De Panne aan land komen en vandaar helemaal ondergronds onder de duinen en de landbouwgebieden lopen tot de post van Avelgem. Over deze kabel zou men veel energie kunnen transporteren wanneer dat nodig is. Let wel: transporteren. Dat is nog iets anders dan verdelen. Want werken in lussen is zo niet mogelijk.

Wat de burgemeesters van de eventueel betrokken gemeenten ook staan te oreren, de techniek om wisselstroom onder de grond te stoppen en over grotere afstanden te transporteren, bestaat (nog) niet. Merkwaardig is, dat om tot die conclusie te komen er een Duitse professor werd aangesproken. Alsof er hier geen expertise ter zake zou aanwezig zijn. Het wordt dus tijd dat het dossier onttrokken wordt aan de politiek en dat er technische spijkers met koppen worden geslagen.

De pompcentrale van COO
Het kwam in het voorgaande al ter sprake: de pompcentrale van COO. Dat kon ik niet direct plaatsen. Was dat „pomp“ een elektrotechnisch begrip dat nog niet in mijn woordenboek stond? En Coo? Dat ken ik van zijn watervallen maar het leek me sterk dat dat er iets mee te maken had. Dat vroeg dus om opheldering.
‘s Nachts (of in de stille uren) wordt daar in Coo het overschot aan elektriciteitsproductie opgevangen door enorme hoeveelheden water te pompen van het beneden-bekken naar een gigantisch hoger gelegen reservoir. Ik had het kunnen weten! Immers „klassieke“ watermolens gebruikten ook wel eens een zogenaamde spaarvijver. Hetgeen in het klein zo’n beetje hetzelfde is als wat er in Coo gebeurt. Is er namelijk op een bepaald moment opeens een grote vraag naar elektrische energie dan kan men die pieken opvangen door het water van boven naar beneden door dezelfde leidingen en pompturbine te laten stromen. Dat geheel werkt dan als generator en dat brengt ongeveer 1,1 GW voort. Hetgeen toch aanzienlijk is. Zodoende kunnen de middag- en avondpieken gedurende korte tijd opgevangen worden. Dit omdat de kerncentrales van Tihange en Doel niet snel genoeg kunnen inspelen op dat plotselinge verloop. Ze zijn niet moduleerbaar, zoals dat heet.
Het zal duidelijk zijn dat al dat heen- en weer pompen niet zonder verliezen gaat. Die verliezen lopen op tot ongeveer 30 %. Natuurlijk, door de huidige marktprijs van elektriciteit kan men het zich wel permitteren dat er wat verloren gaat. In het veen kijkt men immers niet op een turfje.
De bedoeling van deze infrastructuur is niet zozeer om elektriciteit te accumuleren om dat verder te verkopen. Al zou dat wel mogelijk zijn. Echter worden de pieken in het elektriciteitsverbruik in- ternationaal via beurzen geregeld. Het opvangen van het fluctuerende verbruik gebeurt nu hoofd- zakelijk door aardgascentrales die wel snel regelbaar zijn. Mede dankzij onmens Vladimir en het in- ternationale profitariaat is de gasprijs zo hoog geworden dat de elektrische energie duurder geworden.
Wie nog niet met hoofdpijn heeft afgehaakt en zich beter wil informeren over wat er daar in Coo gebeurt, die kan over de waterkrachtcentrale daar nog meer lezen op:
https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Waterkrachtcentrale_van_Coo-Trois-Ponts

Michel Christiaens

Prachtig. Ik denk dat ik een goed duo vormt met Michel. Ik schrijf de basisinhoud en hij zet het om in een aangenaam leesbare tekst. Jij doet dat schitterend (maar dat wist ik al). 
Of misschien is het omdat het al meer dan een week geleden is dat ik nu mijn eigen tekst herlees heb.

Vandaar dat hem gevraagd heb om zijn tekst op een DE BLIEDEMAKER te mogen publiceren.

Ik heb ook op Google gesurft naar die nieuwe recente gelijkstroom (bovengrondse) lijn in Brazilië. Zo’n enorme afstand van 2.534 km! In China en India zijn er ook langere dan 1.000 km op zeer hoge gelijkspanning 800 kV. Ze lijken wel alle bovengronds alhoewel ik denk dat ze ook ondergronds zouden kunnen. In Brazilië spreken ze als de grootste milieuschade, de zeer veel terreinen onder de lengte van de lijn die ze voor de aanleg volledig hebben ontbost. Wellicht mogen de bomen na de werf terug groeien op een  gecontroleerde manier (niet te hoog)

Ik wist wel dat ons studiebureau Tractebel in Brazilië actief is. Ik heb gelezen dat zij het hoofdstudiebureau waren voor die nieuwe HS-lijn en dat zij beroep deden op Chinese onderstudiebureaus voor de diverse engineering en ook voor fabricage. (Misschien ook voor de aanleg (kapitaal en manschappen).

Spijtig dat ik al bijna 25 jaar op pensioen ben, want ik kende daar veel ingenieurs. Nu wellicht niemand meer. 

Ik vind het ook wel straf dat de CD&V voor Ventilus een buitenlandse Duitse professor Westerlinck heeft opgeroepen juist alsof we in België geen specialisten hebben (wellicht zal de bouwheer Elia beroep gedaan hebben op Tractebel). Hierdoor weeral maanden vertraging (dus minder snel goedkope windenergie o.a. voor de gewone mensen) en geld naar een Duits studiebureau (waarvan ik het eindrapport nog niet gevonden heb op internet). 

Arm Vlaanderen. 

Dit dossier zal toch om technische en economische redenen bovengronds komen maar men zal veel troostgeld moeten geven aan de boeren en de lokale gemeenten (zogezegde planschade die verrekend wordt naar de verbruikers via Elia Transportkosten

Bemerk de E prijs is de laatste dagen door veel wind en weinig industrieafname uitermate laag en zelfs regelmatig negatief (grote bedrijven kunnen geld krijgen om E te verbruiken). Momenteel bijna evenveel windenergie dan kernenergie en B verkoopt ongeveer de productie van 2 kerncentrales naar Frankrijk)
Bemerk dat je de situatie van die vakantiedagen niet mag extrapoleren over een gans jaar.

Ben ook benieuwd naar de deal ENGIE- Belgische Staat voor de nieuwe maatschappij die zal opgericht worden om Doel 4 en Tihange 3 10/20jaar langer te exploiteren. Morgen???