2.Het Verhaal van De Panne: het ontstaan van De Panne-Bad

Geïnspireerd door tien affiches uit de collectie van Roland Florizoone publiceert DE BLIEDEMAKER een aansluitende reeks artikeltjes over de korte maar boeiende geschiedenis van onze mooie gemeente.
Deze reeks vormt een synthese van eerder verschenen bijdragen op mijn websites (klik hiervoor op de onderstreepte koppelingen).
Uw opmerkingen en aanvullingen zijn welkom via de rubriek Reacties.

Hoe twee families, een Franse wegenbouwer en een duinenweg het begin vormden van het mondaine De Panne.

In de 19de eeuw waren er slechts twee grote families die eigenaar waren van bijna alle duinen van De Panne. De Louis Ollevier koopt in 1835 ongeveer 76 ha Zeepanne duinen later uitgebreid tot 176 hectare tussen de Pannekalsijde en het strand, terwijl Pieter Joseph Bortier in 1828 692 hectare koopt, vanaf de Oosthoek tot aan de Franse grens. (in 1830 overgegaan door erfenis van zijn neef Diksmuidenaar Pieter Antoine Bortier die er in 1831 zijn “Pavillon des Bains” bouwt op het strand. Toen Leopold van Saksen-Cobourg op 17 juli 1831 langs daar de “trek-op” opreed, moet dit het eerste schamele optrekje geweest zijn dat hij van België zag. Ook was de afspanning Alliance daar reeds aan de oostelijke zijde van de huidige Esplanade.
In 1842 krijgt Pieter Bortier een vergunning om de eerste fase van een villa in deze omgeving te bouwen: Paviljoen Bortier vlak aan het strand. Mooi uitgebreid in 1867 in Italiaanse stijl.  Geleidelijk werden langs het strand meerdere villa’s bijgebouwd allemaal door afstammelingen van de Bortiers (later in de volksmond Koninklijke villa’s)

Deze duingronden werden begin 19de eeuw openbaar verkocht, nadat de Franse overheid (na 1795) de vroegere keizerlijke domeinen had geconfisqueerd. De waarde van de grond was laag: enkel geschikt als jachtgebied, want van toerisme was toen nog geen sprake.

Toch had de Veurnenaar Pedro Ollevier rond 1850 al plannen om zijn duinen en strand beter te ontsluiten. Hij wilde een privéweg aanleggen vanop de Pannekalsijde (ongeveer ter hoogte van de huidige Adinkerkelaan) naar het strand (nu de Visserslaan). De weg moest dwars door de Kykhillduinen lopen – zo genoemd door de vissersvrouwen, die vanop de top hun mannen op zee konden volgen, en er vaak ook hun laatste groet brachten wanneer de vissers naar IJsland vertrokken.

Het plan was ambitieus en te duur. Daarom koos zijn zoon Louis Ollevier later voor een nieuw, minder steil traject. Achter de paraboolduin liet hij vanaf het huidige kruispunt met de Kerkstraat een gebogen kasseiweg aanleggen – een tracé dat vandaag nog steeds uniek is aan onze kust. Die weg kreeg de naam Nieuwe Zeelaan, in tegenstelling tot de oudere Pannekalsijde die dwars op het strand uitkwam (nu de Esplanade).

De aanleg van die Zeelaan gebeurde in 1892 – een jaartal dat elke Pannenaar hoort te kennen, zoals men ook 1789 kent als dat van de Franse Revolutie. De uitvoering was in handen van de Franse wegenbouwer Arthur Bonzel, die in plaats van met geld werd betaald met bouwgronden. Aldus verwierf Bonzel de helft van de kavels langs de zeepromenade en bijna het volledige binnenduingebied tussen de Duinkerkelaan en de Zeelaan – het latere, vandaag beschermde, Dumontkwartier.

Aan Tegelijk werd ook de duinenweg tussen de Pannekalsijde en het station van Adinkerke gekasseid. Bonzel verhardde bovendien een deel van de strandpromenade (later Zeedijk genoemd) en kon meteen zijn eerste percelen verkavelen. Vanaf toen verrezen de eerste aaneengesloten strandvilla’s, onder meer op de plaats van de huidige Rampen en het Koning Albertplein, dat in die tijd nog “Place Squaire Bonzel” heette.

De duinen aan het strand ter hoogte van het oud gedeelte van De Panne (waar nu de Esplanade ) waar alle gronden eigendom van de familie Bortier-Calmeyn. Daar was nog steeds weinig toeristische evolutie. Alleen het ” Pavillon Royal” bestond sinds 1870 aan de voet van de Persenhill (= “Mont Blanc”). Het was een houten loods op palen (douaneloods?). Frans ‘Siessen’ Boels, ex-loods, visser opent er in 1874 een houten barak op palen kent, die ondanks de gammele toestand, heel wat succes bij de Veurnse burgerij op uitstap naar zee maar evenzeer bij schilders zoals de toen nog onbekende Louis Artan de Saint-Martin (1837-1910). Ook vissers komen graag een pintje pakken en strandjutters, smokkelaars en douaniers schuilen er bij stormweer. De barak is immers bereikbaar via de Pannekalsijde. In 1877 slaat het noodlot toe, tijdens een zware storm van 30 op 31 januari wordt hun houten barak, evenals drie schepen van het strand geblazen. Geen nood: een veel grotere barak, genaamd ‘Kursaal’, zal binnenkort de eerste vervangen.
Na het overlijden van Frans ‘Siessen’ Boels in 1880, hertrouwt zijn weduwe, Maria Anna Timmerman met Siessen Lenoir die ook enkele strandcabines heeft. Samen baten ze de zaak nog uit tot 1906; dan bouwen ze het riante ‘Hôtel du Kursaal” op de hoek van het Vuurtorenplein en de Zeedijk en de Brakke die wordt afgebroken.
Wat gebeurde ondertussen in De PPanne-Bad sinds de aanleg van de “Nieuwe Zeelaan” in 1892 en de in dienst name van de paardentram in 1901?

En de vissers? De stille aftocht van een eeuwenoud beroep
Terwijl de duinen vol villa’s en pensions liepen, kreeg de oude visserswereld het steeds moeilijker:
– de strandvisserij werd verdrongen door bouwprojecten
– jonge mannen kozen voor regelmatiger werk: in de bouw, de horeca of bij het spoor
– toeristen wilden een verzorgd strand, geen schuiten of visnetten
– zonder haven was visserij steeds gevaarlijker en minder rendabel
Kort na 1900 was de traditionele visserij in De Panne zo goed als verdwenen. Zeker toen het project Schuilhaven afgekeurd werd, de oorlog uitbrak en de houten boten vervangen werden door stalen.
Geen groot drama, geen laatste grote storm — maar een langzame verstilling, een beroep dat zonder lawaai weggleed in de geschiedenis.

Lees ook:
1. Privatisering van onze duinen
2. Pieter Bortier
3. De Zeelaan
4. Eerste hotels op het strand