In DP investeert de gemeente niet alleen in openbare werken (Herinrichting Dumontwijk, Voetpaden Zeelaan-Bad, Opkuis Esplanade,…) maar ook private inwoners bouwen moderne verwarmingssystemen: nl warmtepompen met behulp van BODEMWARMTE. De gemeente heeft deze techniek ook gekozen voor de ombouw van de Sint-nPieterskerk tot Bibliotheek, maar private investeerders voorzien dat nu ook in nieuwbouwprojecten. Voorbeeld het appartementengebouw George(s) rechtover het gemeentehuis maar ook vanuit mijn appartement kan ik rechtover de zo’n installatie van ZLN100 (Zeelaan nr 100 van firma Vesta de vroegere Chateau Briand) opvolgen.

1. Wat is dat?

Een bodemwarmtesysteem is een type geothermisch verwarmingssysteem dat gebruik maakt van de warmte uit de aardbodem om gebouwen te verwarmen en eventueel te koelen via warmtepomp(en). (Pas op “bodemwarmte” tot ongeveer 150 m. mag je niet verwarren met “aardwarmte” tot 1.000 m diepte en meer. Dan hogere temperaturen zodat een warmtepomp eventueel niet nodig is. Dan gratis aardwarmte maar meestal moet het warm grondwater teruggepompt worden).
Het systeem in ZLN100 bestaat uit 10 dubbele U buizen die 150 m verticaal in de grond gezakt worden. Door deze buizen stroomt een vloeistof (meestal water eventueel met antivries) die warmte uit de bodem opneemt. Deze vloeistof met opgenomen bodemwarmte stroomt naar een of meerdere warmtepompen binnen in het gebouw. De warmtepomp onttrekt de warmte aan de vloeistof en verhoogt de temperatuur via een compressor (zoals bij een koelkast, maar omgekeerd). De opgewaardeerde warmte wordt gebruikt om water te verwarmen voor vloerverwarming of/en sanitair warm water.
De warmteverdeling via een leidingsysteem: elk appartement krijgt een eigen afnamepunt (zoals bij stadsverwarming). Elk appartement kan dan zijn verbruik meten met een warmtemeter (voor de afrekening).
De warmte komt dus gratis uit de ondergrond maar te temperatuur is te laag voor de vloerverwarming. Vandaar wordt deze warmte “opgepompt” door een warmtepomp die deze warmte een hogere temperatuur geeft. Hoe kleiner het verschil in temperatuur tussen het grondwater en de nodige temperatuur voor de vloerverwarming, hoe groter het rendement is van de warmtepomp en dus hoe lager zijn elektriciteitsverbruik.
Koeling in de zomer (optioneel). Sommige systemen kunnen ook koelen in de zomer door koude vloeistof uit de bodem te laten circuleren

2. Voordelen

• Energiezuinig (verbruikt geen aardgas. Aleen elektriciteit voor de warmtepomp).
• Geen individuele ketels per appartement die heden met afzonderlijke schouw moeten werken (gesloten verbrandingssystemen)
• Stille werking (alles gebeurt meestal in de kelder of technische ruimte).
• Mogelijkheid tot passieve koeling in zomer.
• Weinig onderhoud.
• Constante bron: bodemtemperatuur is vrij stabiel (8-10°C op 150 m diepte).
• Milieuvriendelijk: geen fossiele brandstoffen nodig.

In sommige gevallen kan ook bodemlussen combineren met zonnepanelen interessant zijn voor een Bijna EnergieNeutraal gebouw (BEN). Ook warmtepompboilers mogelijk en comfortabele lage-temperatuurvloerverwarming.

3. Aandachtspunten

• Hoge installatiekost (vooral voor de boringen). Boorwerken + warmtepomp + leidingen: vanaf €100.000 tot €250.000, afhankelijk van:
  – Bodemgesteldheid.
  – Aantal boringen.
  – Capaciteit van de warmtepomp.
  – Warm water of ook koeling voorzien.
  Initiële investeringskost is hoog, dus terugverdientijd ligt meestal op 10-15 jaar, maar met dalende energiekosten.
• Subsidies zijn vaak mogelijk via Vlaanderen of via premies voor hernieuwbare energie.
• Soms Bodemonderzoek vereist.
• Soms vergunning nodig, afhankelijk van de diepte en regio.
• Het warmtegeleidingsvermogen van de bodem speelt een grote rol in het dimensioneren van de warmtecaptatiesystemen.
  Normaal in DP-Bad de bovenste 4 a 5 m droog duinzand. Minder geschikt zonder vochtigheid. Daaronder gewoonlijk Nat duinzand (eerst zoetwater dan zout water). Beter warmteoverdracht. Tot ongeveer -15m á -20 m. Goed geschikt, houdt warmte vast en geleidt goed.
  Daaronder de Yperiaanse Klei. Middelmatig geleidend. Acceptabel, maar gevoelig voor uitdroging.
  In slechtere bodems moet je meer of diepere boringen doen ➝ hogere kost.
• Positieve kant: Boorweerstand van zand en klei is laag → zandgrond is makkelijk te boren, dus lagere boorkost dan in rotslagen.

4. Voorbeelden van een geothermisch projecten in de omgeving aan de Kust

• Residentie Park Avenue in de Zeelaan te Koksijde. 
  In dit project is gekozen voor een individueel geothermisch systeem per appartement. Elk appartement beschikt over een modulerende geothermische warmtepomp die instaat voor zowel verwarming via vloerverwarming, passieve koeling in de zomer evenals de productie van sanitair warm water. De warmtepomp is geïntegreerd in de berging van elk appartement en is uitgerust met een ingebouwde inox boiler van 180 liter, die warm water tot 65°C kan leveren. 
• Residentie Les Moineaux in de Lejeunelaan te Koksijde. Hier wordt gebruikgemaakt van een collectieve bodem-waterwarmtepomp die de appartementen voorziet van vloerverwarming op lage temperatuur en passieve koeling in de zomermaanden met enkele graden verfrist. Bovendien worden op het bovenste platte dak de nodige fotovoltaïsche zonnepanelen geplaatst om te voldoen aan de BEN principes.
• Sint Pieterskerk in De Panne-Dorp
  Deze Sint-Pieterskerk ondergaat een transformatie tot een moderne bibliotheek, waarbij geothermie een centrale rol speelt in het verwarmingssysteem. In totaal worden 26 geothermische boringen tot 130 meter diepte uitgevoerd om het gebouw volledig te verwarmen zonder gebruik van fossiele brandstoffen. Lees meer>>>
• Residentie Georges in de Zeelaan-Dorp rechtover het gemeentehuis
  Dit is een project met 11 BEN-appartementen (Bijna-EnergieNeutraal). Deze appartementen zijn ontworpen met aandacht voor energie-efficiëntie, waaronder de mogelijkheid voor vloerverwarming, wat vaak gecombineerd wordt met warmtepompsystemen. Ook dit project past binnen de trend van duurzame woningbouw.
• Residentie Rivoli in de Zeelaan-Bad en Residentie Fox in de Nieuwpoortlaan?? (nog te bevestigen)
• Geen geothermie in de Mond’eau van Caenen in de Nieuwpoortlaan

5. Regelgeving voor installatie in De Panne (opgestuurd door Barbara Viaene – Team Omgeving)

Huishoudelijke warmtepompen zijn meestal niet vergunnings- of meldingsplichtig , tenzij -​de warmtepomp een geïnstalleerde totale drijfkracht van 5 kW of meer heeft. (De geïnstalleerde totale drijfkracht komt overeen met het elektrische vermogen van de warmtepomp). Dit zal globaal voor dit appartementencomplex welecht meer dan 5 kW zijn.
Voor dergelijke inrichtingen is volgen VLAREM een melding of omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of activiteit nodig. (Wat als hinderlijke inrichting of activiteit beschouwd wordt, is opgenomen in de zogenoemde ‘Indelingslijst’ . Hierin worden inrichtingen en activiteiten naargelang hun milieu-impact ingedeeld in klassen. ..Voor ingedeelde inrichtingen van klasse 1 en klasse 2 is een omgevingsvergunning nodig. Voor ingedeelde inrichtingen van klasse 3 volstaat een melding. Wellicht volstaat een Melding
Als je buiten de beschermingszones voor drinkwater blijft en de boring niet dieper gaat dan het dieptecriterium is een verticale boring in functie van een warmtepomp niet ingedeeld en is een omgevingsvergunning voor deze rubriek niet nodig.
In De Panne- Bad zitten we buiten de beschermingszones voor drinkwater en is dus zeker geen omgevingsvergunning nodig.

Ook de gemeente zelf heeft in haar eigen stedenbouwkundige verordeningen blijkbaar GEEN regels voor warmtepompen. Ook geen Politiereglementen of RUP’s om specifieke hinder van warmtepompen voor de omgeving te beperken (vb geluidhinder, burenhinder,….)

6. Besluit

De projecten tonen aan dat geothermische systemen effectief kunnen worden toegepast in appartementsgebouwen aan de kust, zeker ook in gebieden met zandbodems. Door de juiste technische keuzes, zoals voldoende diepe boringen en het gebruik van modulerende warmtepompen, kunnen deze systemen zorgen voor een comfortabel binnenklimaat en tegelijkertijd bijdragen aan energie-efficiëntie en duurzaamheid.
Met het project Sint-Pieterskerk heeft de gemeente een voorbeeldfunctie die zal aantonen hoe historische gebouwen kunnen worden aangepast aan moderne duurzaamheidsnormen.