Fout in de tekst: de strandduinen vóór het project Zeepark zijn geen eigendom van MDK maar wel van de gemeente De Panne

In 2020 publiceerde DE BLIEDEMAKER al een artikelt over de toekomstige kustverdediging, met als nieuwigheid “Duin vóór Dijk”-principe Lees>>>.
Deze benadering werd later weerhouden als enige optie door het onderzoekstraject KUSTVISIE Op 5 juni 2023 organiseerde men een infomoment in het gemeentehuis van Koksijde om dit aan het publiek te presenteren Lees KUSTVISIE: gevolgen voor De Panne>>>.
Op 18 oktober 2023 verscheen in de kranten het nieuws dat de aanleg van zo’n strandduin gestart is te Knokke, over 150 m, pal in het centrum, tussen de verlengde Lippenslaan en Albertpromenade)
In De panne hebben we ook reeds zo’n duin nl vóór het project Zeepark dat momenteel in problemen zit cf de vorige DE BLIEDEMAKER.
Dus dit is niet nieuws voor De Panne

Een korte samenvatting van 2 begrippen uit eerdere DE BLIEDEMAKER-artikelen::
– de KUSTVISIE een onderzoekstraject om de kustverdediging te plannen in reactie op verwachte zeespiegelstijgingen tot 2100 (max 3m mogelijk, maar geraamd ts 0,3 m á 1,4 m). Voor De Panne wordt geopteerd voor een hybride dijkversteviging (stenen dijk gecamoufleerd onder een strandduin). Van de 2 overblijvende varianten “ter plaatse” of “Zeewaarts:” is nog niets beslist. Lees uitgebreid in KUSTVISIE voor DP >>>
– de stijging van het strand gaat automatisch mee met de zeewaterspiegelstijging zolang er voldoende zand in suspensie is in het zeewater. Dit heeft zich hier ook gedurende de laatste 10.000 jaren plaatsgevonden. Dus bij 1 m zeewaterstijging verhoogt het strand met 1 m, maar niet de achterliggende duinen die gevormd worden door zeewaartse stormen. Deze duinen moeten hoger dan het strand gebracht worden om te weerstaan aan de welgedefinieerde “1.000 jarige storm”.
Dus hiervoor moeten duinen opgekweekt worden door beplanting en wellicht ook zandopspuitingen.

1. Wat zijn Duinen voor de Dijk? of Strandduinen?

Het aanleggen van kunstmatige duinen is vrij eenvoudig. Hierbij worden aangepaste planten aangeplant, meestal helmgras. Die beginnen het zand tegen te houden en vormen uiteindelijk een strandduin. Binnen enkele maanden zal men al kunnen zien hoe de duinen reageren op wind en op getijden. Of ze zich bijvoorbeeld verplaatsen. Dit helpt om ervoor te zorgen dat ze niet ongecontroleerd groeien op ongewenste locatiest.

Dit is niets nieuw voor De Panne. Tijdens de eerste golf van COVID-19 ontstonden onbedoeld kleine duinen vanwege de verminderde bezoekersaantallen. Wegens de eerste lockdown waren niet essentiële verplaatsingen principieel verboden en konden de tweedeverblijvers niet naar de kust. Gevolg veel minder wandelaars. Veel minder betreding van de strandplantjes (vooral zeeraket) . Her en der ontstonden kleine embryonale duintjes. Ingevolge meerdere dagen een flinke oostenwind was de duinvormomg op het strand goed op gang geraakt. HELAAS 2 weken voor het lossen van de COVID-19 maatregelen heeft de gemeente met man en macht deze duintjes in zee geduwd. Hun eigen grote bulldozer kon het niet aan en men heeft zelf beroep moeten doen op een aannemer om met kraan en camion deze duintjes te vervoeren naar zee.
OK dit is zeker te begrijpen voor de zones waar strandconcessies uitgereikt zijn (telkens voor 2 jaar) en eventueel enkele andere zones waar de toeristische beleving belangrijk is (vaste cabines, glazen strandterrassen, centrum,..), maar het leek me helemaal niet nodig voor het oostelijk gedeelte van het strand (tussen de Antoine Depagelaan en het Canadezenplein). Vandaar ook vele negatieve reacties van tweedeverblijvers op facebook die het heel spijtig vonden. Het lijkt absurd voor die mensen. Heel het winterseizoen zand moeten wegbuldozeren en dan nog moeten geld betalen aan een aannemer. Het toppunt van al is dat men dan na het seizoen daar terug plastieken “rijshout” hagen zet om het zand tegen te houden omdat het zou waaien in de straten.
Wat verder oostelijk lag de camping, Deze werd “beschermd” door een hoge strandduin, Daar wordt momenteel bijna geen nieuw zand binnengewaaid maar het duin wordt hoger.
Deze vorming van standduintjes is ook zeer goed te zien op onderstaande foto van ons strand na de Tweede Wereldoorlog.

Een nog meer overtuigend voorbeeld is bij onze Franse noorderburen: Zuidkote en Leffrinkhoeke (Dunes de Flandre). Op exact 8 km van het Leopold 1 monument heb je het Maritime Hospitaal van Zuydcoote (in de volksmond “Het Sanatorium”). Daar is een extra brede zeedijk om de patiënten met longaandoeningen te laten genieten vanop de zeelucht met zicht op zee. Nu heeft zich daar ook spontaan een strandduin vóór ontwikkeld in lijn met de omgevende kuststrook. De kustverdediging is daar hierdoor beveiligd.

2. Wat doet men te Knokke?

Op 9 oktobee 2023 is men in Knokke begonnen met de aanleg van dergelijke duinen. Wellicht is dat onder de leiding van de directeur voor stadsontwikkeling Jan Van Coillie. (Jan van Coillie was bij het opstellen van het Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan van De Panne in 2005 de leidende ambtenaar in het studiebureau WVI. Hij was aanwezig op alle GECORO vergaderingen waarbij dit plan besproken werd). Daar zei ereburgemeester Lippens vroeger reeds dat hij bereid is op termijn de cabines en beachbars te vervangen door stevige duinen.
Men dacht er ook aan een “zandmoter”. Deze visie moet nog aanvaard worden door MDK en ANB.
Het huidige proefproject heeft naar schatting een kostprijs van ongeveer 100.000 euro. Vergelijkbare proefduinen zijn ook in Oostende en Middelkerke aangelegd ter bescherming van de kust.

3. Wat was het voorstel in 2020 in DE BLIEDEMAKER ?

De oorspronkelijke zeereepduinen lagen niet binnen de omheining van het voormalige Zeepark-campingterrein. In de jaren 50 werd de omheining van de camping en het aangrenzende Strand Motel echter naar het strand verplaatst. en aldus konden die duinen aangroeien in alle rust (idem het aangrenzende vroegere Strand Motel). In 2023 (juist vóór het zomerverlof) plaatsten de eigenaars van het nieuwe Zeepark-project een nieuwe omheining, waardoor deze duinen nu vóór de omheining liggen. Dit dient als een voorbeeld van hoe het strand er in de toekomst uit zou moeten zien van Baaldtje tot aan de Franse grens (en wellicht ook verder in Frankrijk). Zo’n duingordel kan weerstand bieden tegen een zeespiegelstijging van ettelijke decimeters zeker doordat het strand op een natuurlijke wijze zal meestijgen met de zee. (dit allemaal in de veronderstelling dat het sedimentgehalte in de zee voor onze kust behouden blijft).
Daarom hoeft De Panne zich geen zorgen te maken over de gevolgen van zeespiegelstijging en kan men blijven investeren in tweede verblijven aan de Zeedijk, temeer daar op langere termijn de vliegtuigtickets naar de Canarische Eilanden gevoelig zullen stijgen ingevolge de Europese CO2 taks (lees de Green Deal).

In feite wordt dit dat nu op wetenschappelijke manier uitgetest wordt te Knokke. Als ik dat 3jaar geleden voorstelde voor DP aan burgemeester Bram Degrieck vond hij dat te vroeg en wilde daarover zwijgen.
Bemerk dat tijdens de aanplantingsperiode deze groen getekende zone, tijdelijk moet afgesloten worden (op enkele doorgangen na, cf Knokke). Pas indien het helm zijn volle vitaliteit bereikt heeft, mogen kinderen hier terug in spelen (zie duinen vóór de Kleine Esplanade (ts Bortierplein en monumenten Leopold) alhoewel er bordjes staan “verboden in te spelen”).
Indien men maximale groei van de strandduinen beoogt zou men de afsluitingen kant zee moeten plaatsen zeewaarts voorbij de springtij hoogwater-vloedlijn. Tot zover kunnen natuurlijke strandduinen groeien. Tussen Oostduinkerke dijk en de “Kei” heeft men ook de afsluiting aan de “Zeebermduinen” verplaatst een 10 tal jaren geleden. Dit natuurgebied is immers zeer uniek als ook één van de weinige plaatsen met rechtstreekse contacten duin-strand op onze kust zonder tussendijk. Er was groot protest vanwege burgemeester Marc Vanden Bussche omdat bij springtij de wandelaars niet door konden tussen Oostduinkerke en Nieuwpoort. Intussen zijn ingevolge de niet-betreding deze spontaan duintjes verhoogd en staan de palen van de afsluiting bij springtij niet meer in het water. De duinen zijn dus zeewaarts enkele meters aangegroeid.
Dit zou in feite ook moeten gebeuren tussen De Panne en Baaldtje. De duin zal ook groeien richting strand. Het zou in ieder geval streng verboden moeten zijn dat de gemeentelijke bulldozers daar ingrijpen en een soort wandelpad naar Baaldtje aan te leggen. Een meer duurzame oplossing is eventueel een pad aan te leggen achter de zeebermduinen, tussen de duinen en het eigendom Zeepark.
In het grote ANB natuurbeheersplan van De Panne wordt zelfs voorgesteld om tussen het monument en het Vissersdorp ook zo’n half verharde wandelweg achter de eerste zeereepduinen aan te leggen zodat men met een rolstoel van de Leopold 1 Esplanade naar de dijk aan het nieuwe Westerpunt op het eind van de voorlopige betonnen dijk kan.
 
Dit habitat van het hoogstrand en de overgang naar helmduinen omvat soortenarme maar heel specifieke pioniersgemeenschappen. In de eerste fase van duinvorming gebeurt de fixatie van stuifzand door de kolonisatie met biestarwegras. Veelal vestigt de soort zich in vloedmerken of vloedmerkvegetaties. Biestarwegras vormt een uitgebreid ondiep wortelstelsel en kan zowel horizontaal als verticaal meegroeien met een matige overstuiving. Zo ontstaan overblijvende embryonale duintjes. Deze kunnen door windwerking of bij springtij eventueel vernietigd worden en elders opnieuw gevormd. Wanneer het proces van duinvorming zich verder zet, kunnen de embryonale duintjes hoger worden en start de fixatie met helm. Andere kensoorten zijn o.a. zeepostelein en zandhaver. Het habitattype kan enkel als goed ontwikkeld worden beschouwd wanneer natuurlijke processen aan de basis liggen.
Ook mag het strand niet gekuist worden van organische zeeafval.

4. Besluit

In De Panne zou, in het kader van de zeewaterspiegelstijging, het nuttig zijn om hogere strandduinen te bevorderen en de bestaande duinen zeewaarts te laten groeien, zoals in Knokke en Leffrinkhoeke..
In Knokke gebeurt het pal in het centrum van het strand tussen het Albertstrand en het verlengde van de Lippenslaan (cf De Panne waar nu het Rode Kruis containers staan).
Dit zou de strandexploitanten, eigenaren van strandterrassen en bewoners van de laagste verdiepingen aan de Zeedijk geleidelijk aan laten wennen aan de onvermijdelijke transformatie van ons strand.
Er zal onvermijdelijk aanpassing nodig zijn, met zowel voordelen als nadelen.