Onze gemeente is een echte wandelgemeente. In 2025 werd De Panne zelfs uitgeroepen tot “Wandelgemeente van Vlaanderen”. Dat heeft uiteraard te maken met de prachtige wandelmogelijkheden in de meer dan 750 hectare natuurgebieden, maar ook met de vele monumenten en kunstwerken die men onderweg kan ontdekken. Het kunstproject Beaufort, dat om de drie jaar langs de Belgische kust plaatsvindt, zorgt voor nieuwe kunstwerken in het landschap. Enkele daarvan werden nadien door de gemeente aangekocht en zijn vandaag vaste blikvangers voor wandelaars.
Hier volgen enkele markante voorbeelden.
1. Westerpunt – het meest westelijke gebouw van Vlaanderen
De meest recente bezienswaardigheid is ongetwijfeld het Westerpunt, het meest westelijk gelegen gebouw van Vlaanderen (dit is geen Beaufort kunstwerk). Het ligt aan het einde van de wandeldijk richting Frankrijk, vlak bij het natuurreservaat De Westhoek. (zie bovenaan Omslagfoto van DE BLIEDEMAKER )
Het uitkijkpunt werd geopend in mei 2024 en bestaat uit een moderne trapconstructie in zichtbeton van ongeveer zes meter hoog. Bovenaan krijgt de bezoeker een indrukwekkend 360° panorama over zee, strand en duinen. Het bouwwerk vormt ondertussen een nieuw herkenningspunt voor De Panne. Dit verzacht de grote budgetoverschrijdingen gedurende het project (aanvankelijk 50/50 gemeente/provincie). Dank zij dit project zal de wandeldijk wellicht langer onderhouden worden door MDK. Men zou ook een 6 tal nieuwe “biologische” betonmengsels uittesten op de hellingen.
Het succes was onmiddellijk merkbaar: al enkele maanden na de opening werden bovenaan op de brug meer dan 100.000 bezoekers geteld. Foto’s van het Westerpunt verschenen zelfs in internationale tijdschriften en reisreportages.
Architecturaal is het een gedurfd ontwerp. De geometrische trap symboliseert de verbinding tussen land en zee. Bij hoogwater is het uitzicht bijzonder indrukwekkend. Het uitkijkpunt ligt vlak bij het natuurgebied De Westhoek en het kan mensen aanzetten om ook het dichtbije natuurgebied te ontdekken.
Als uitkijkpunt en toeristische trekpleister is het zeker een geslaagd initiatief. Tegelijk blijft het een uitgesproken modern bouwwerk in een natuurlijke omgeving, waardoor het begrijpelijk is dat niet iedereen het even mooi vindt in het duinlandschap.
Het Westerpunt zou misschien nog beter benut kunnen worden wanneer bezoekers ter plaatse ook meer uitleg krijgen over natuur, geschiedenis en de grens met Frankrijk, bijvoorbeeld via QR-codes of informatiepanelen.
Een plannetje naar de ingang van het Westhoekreservaat en de “Nieuwe Sahara” ontbreekt mijn inziens ook (daar is ook een automatisch toilet).
– Eerste spadesteek>>>>
– Fotoexpo over de uitvoering>>>
– Inhuldiging in 2024>>>
2. Christophorus – de reus uit de duinen
Niet ver van het rondpunt op het einde van de Dynastielaan staat volgens velen het mooiste kunstwerk van De Panne: Christophorus in de “REWA-duinen” nu aangekocht door ANB..
Het bijna zeven meter hoge beeld werd gemaakt door de Nederlandse kunstenaar Gerhard Lentink voor de eerste editie van het Beaufortkunstproject in 2003. Het stelt de legendarische figuur Christoffel voor, de reus die volgens de overlevering mensen – en zelfs Christus – over een gevaarlijke rivier droeg.
De figuur lijkt uit de zee naar het land te stappen en past daardoor symbolisch bij de overgang tussen zee en duinen. De kunstenaar heeft de dynamiek van de beweging van het stappen zeer krachtig weergegeven.
Het beeld past bijzonder goed in het duinlandschap:
- het is opgebouwd uit hout, waardoor het op natuurlijke wijze veroudert en een grijze patina krijgt;
- de bekleding werd intussen al eens volledig vernieuwd;
- het beeld draagt een sterke symboliek van reizen en dragen, passend bij een kustplaats waar voortdurend mensen aankomen en vertrekken.
Christophorus is een heel ander soort accent dan het Westerpunt.
Waar het Westerpunt moderne architectuur is, vormt Christophorus eerder poëtische landschapskunst. Het blijft één van de meest geslaagde kunstwerken langs de kust.
3. De Drie Wijsneuzen
Aan de andere zijde van De Panne, op het strand, staat een opvallend kunstwerk dat jaar na jaar meer bezoekers aantrekt: De Drie Wijzen.
Het werk is van kunstenaars Jos de Gruyter en Harald Thys en werd eveneens geplaatst in het kader van het Beaufort-parcours.
De drie identieke gezichten werden met een 3D-printer in kunststof vervaardigd en staan elk op een afzonderlijke pijler. De figuren lijken stil naar de horizon te kijken, alsof ze nadenken of uitkijken naar iets wat nog moet komen.
De titel verwijst naar de drie wijzen uit het kerstverhaal, maar kan ook breder geïnterpreteerd worden: drie denkers, waarnemers of mensen die naar de toekomst kijken.
Het kunstwerk heeft een beschouwend karakter. Het nodigt wandelaars uit om even stil te staan en naar de zee te kijken.
Toch roept het werk ook gemengde gevoelens op. Met hun strakke, kale koppen en hun vaste blik boven de duinen doen ze voor sommigen denken aan een streng monument of een baken. Wie met de kusttram De Panne binnenrijdt, merkt deze indrukwekkende figuren meteen op: één kijkt naar het land, één naar de zee en één naar de bezoeker.
– Interview met de kunstenaars>>>
4. De Octopus
Tussenin op het strand, recht voor het standbeeld van koning Leopold I, staat nog een opvallend kunstwerk: een bronzen Octopus die uit de zee lijkt te komen.
Het dier is sterk verbonden met de zee en past daardoor perfect bij een badplaats. Door de lange armen en de dynamische vorm lijkt het alsof de octopus zich over het strand beweegt.
Het beeld trekt meteen de aandacht van wandelaars en vooral van kinderen. In tegenstelling tot sommige andere kunstwerken, die eerder symbolisch of filosofisch zijn, brengt de Octopus vooral een speels en fantasierijk accent in het kustlandschap.
5. Verdwenen Beaufort-kunstwerken
Niet alle kunstwerken bleven permanent in De Panne. Sommige installaties verdwenen na verloop van tijd, maar blijven bij vele bezoekers in het geheugen gegrift.
De houten olifanten van Andries Botha
Eén van de meest indrukwekkende Beaufort-realizaties was ongetwijfeld de kudde houten olifanten van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Andries Botha.
De kudde bestond uit levensgrote olifanten gemaakt van gerecycleerd hout op een metalen structuur. Daarmee wilde Botha tonen dat kunst ook een rol kan spelen in het respect voor natuur en milieu. Ook heb ik het kappen van het negende kleine olifantje bijgewoond in de loods van de Technische Dienst te Adinkerke. Dit door zwarte Zuid Afrikanen. De dieren leken naar de zee te trekken en het strand op te wandelen. Vooral de dynamiek van de groep maakte grote indruk.
De grootste olifant stond hoog op de duinrand en was daardoor al van ver zichtbaar vanaf de zeedijk. Veel wandelaars trokken speciaal naar het oostelijk deel van de zeedijk om het spektakel van dichtbij te bekijken. Goede zaak voor de commercanten van de oostelijke Zeedijk Na DP hebben zij nog op andere plaatsen in België opgesteld telkens met groot succes
Voor mij behoren deze olifanten tot de sterkste kunstwerken van het Beaufort-parcours, omdat ze zowel artistiek als landschappelijk overtuigden.
- Geen DE BLIEDEMAKER want DE BLIEDEMAKER is maar gestart in 2005 en de olifanten dateren van 2003
De Fibonacci-spiraal
Een ander werk was “Boundaries of Infinity” van de Maltese kunstenaar Norbert Francis Attard.
Deze sculptuur was gebaseerd op de beroemde Fibonacci-spiraal, een vorm die vaak in de natuur voorkomt. Het werk verwijst naar de oneindigheid en naar de wisselwerking tussen kunst, wiskunde en natuur. Het is nog steeds mooi opgesteld vóór ons gemeentehuis
– Opstelling>>>
– Uitleg>>>
– Rekenfout (nog steeds aanwezig)>>>
De honderd beelden van Antony Gormley
Een bijzonder indrukwekkende installatie was ook “Another Place” van de Britse kunstenaar Antony Gormley.
Langs de vloedlijn stonden honderd gietijzeren mensfiguren die zwijgend naar de horizon keken. Bij vloed verdwenen ze geleidelijk in het water, soms tot aan hun schouders.
Het beeld van deze stille wachters in zee bleef bij veel bezoekers lang nazinderen. Nog altijd behoort dit werk tot de kunstinstallaties die men zich in De Panne het best herinnert.
Idem in 2003 bestond db nog niet. Pas in 2005
6. Slot
Wandelen in De Panne betekent dus niet alleen genieten van natuur en zee, maar ook van kunst.
Van moderne architectuur tot symbolische sculpturen: langs onze kustlijn vormen ze samen een openluchtmuseum dat telkens nieuwe ontdekkingen mogelijk maakt.
Ook zeer interessant: de website van DP>>>
Wie heimwee heeft naar de olifantenkudde kan ze nog altijd gaan bezoeken in Kemzeke bij de Verbeke Foundation.
https://verbekefoundation.com
Christophorus
eenzame reus
zonder houten kop
wadend door het duin
als Charon door zijn Styx
slanke jongeling en noodhelper
uit het land der Cynocefalen
gemarteld en onthoofd
in zovele verhalen
met je kouros-achtige verschijning
als offer voor het leed
dat hier het duin teniet deed
en onherroepelijk de overgang bepaalt
de overgang van………..zee naar land
van ’t ene domein naar het andere
grensoverschrijdende bevrachter
van alle reizen in mijn gedachten
je torso torent uit als zetel
neemt mee wie ´t eind wil zien
van ´t eindeloos gebaar
rust nu maar uit, zeg je,
ik ben de vechter tegen de molen
de grillige begrenzer………………………………………….tussen tegenpolen.
Ward De Brabandere – april 2013
Inderdaad is Christophoros een poëtisch beeld, vandaar mijn gedicht erover:
Christophorus
eenzame reus
zonder houten kop
wadend door het duin
als Charon door zijn Styx
slanke jongeling en noodhelper
uit het land der Cynocefalen
gemarteld en onthoofd
in zovele verhalen
met je kouros-achtige verschijning
als offer voor het leed
dat hier het duin teniet deed
en onherroepelijk de overgang bepaalt
de overgang van………..zee naar land
van ’t ene domein naar het andere
grensoverschrijdende bevrachter
van alle reizen in mijn gedachten
je torso torent uit als zetel
neemt mee wie ´t eind wil zien
van ´t eindeloos gebaar
rust nu maar uit, zeg je,
ik ben de vechter tegen de molen
de grillige begrenzer………………………………………….tussen tegenpolen.
Ward De Brabandere – april 2013