Bouwkundig Erfgoed

Op de vooravond van Open Monumentendag 2022 heeft onze buurgemeente Koksijde een ode gebracht aan hun architectuur.
In De Panne zijn we fier met onze Dumontwijk, die vooral gebouwd werd in de Belle Époque periode. Te Koksijde was er een analoge villa bouw maar vooral na de Eerste Wereldoorlog (tijdens het interbellum). Daar waren niet de architecten Dumont de pioniers maar een zeer belangrijk architect te Koksijde was Gaston Lejeune.
In een bijna volle theaterzaal werd zaterdag hieromtrent een nieuw boek voorgesteld over deze architect. Een tweede luxe boek na het boek van Sarah Willems in 2006. En er volgt nog een derde van hun erfgoedconsulent Sarah Verstaen.
Wanneer ook zoiets in De Panne?

1. Het boek

Het is algemeen bekend dat burgemeester Marc Vanden Bussche veel gerealiseerd heeft voor het “villa erfgoed” van Koksijde. Hij beschouwt dit boek dan ook als een vervolg op het baanbrekend boek van Sarah Willems omstreeks 2006 (zie punt 3)

“..Drie Koksijdse auteurs zijn op onderzoek gegaan naar de geschiedenis van de woningen van Gaston Lejeune. Joeri Stekelorum, Michel Piérart en Linda Ticket zijn gepassioneerd door erfgoed en het Koksijdse verleden. Ze bundelden hun bevindingen in het boek Gaston Lejeune. “Een halve eeuw architectuur in Koksijde“. Deze publicatie schetst het leven van de man en geeft een overzicht van zijn oeuvre, inclusief beeldmateriaal...”
Vandaag zijn nog ongeveer 200 gebouwen van deze architect bewaard te Koksijde.

Door dit nieuwe boek krijgt de beschermde ‘Quartier Sénégalais een gedetailleerde juiste beschrijving. (Michel is ook erfgoedgids in deze wijk). Maar het boek is ruimer: ook de latere andere mooie wijken zoals het ‘Quartier du Bois’ en het ‘Quartier Japonais’ worden er besproken.

In het boek wordt niet alleen het Erfgoed besproken maar ook het goed gevulde levensverhaal van vader Leopold Lejeune en zijn zoon Gaston.

2. Erfgoedbeleid te De Panne

In 2018 (als aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen 2018 van De Panne) heeft DE BLIEDEMAKER een zeer uitgebreid artikel geschreven “Waarheen met ons Erfgoed” Lees>>>>
In dit artikel kan je de historie lezen van de gemeentelijke acties in De Panne sinds 1995
– 1995 gedwongen bescherming van de Dumontwijk als ‘beschermd stadsgezicht’ door de Vlaamse regering). Gemeente gaat in een vernietigingsberoep bij de Raad van State!
– kentering rond 2005 ingevolge eerste acties “sensibilisering“
– jaarlijks Open Monumentendag georganiseerd door de Dienst Cultuur. Voorbeeld>>> (spijtig geen meer geweest gedurende de laatste 3 jaren: corona?)
– regelmatig (ook in de winter) toeristische erfgoedwandelingen (Dumontwijk en Architectuur) Lees de nieuwe layout sinds september 2022
– regelmatig een mooi historisch artikel in ‘De Panne Leeft’ door de Cultuurdienst
– Tentoonstellingen. Voorbeeld nu ‘De Zeelaan in Beeld’ nog tot 13 november 2022 Lees>>>
– fotoarchief DEPANNEVERBEELDT Bekijk en zoek op ‘De Panne’>>>
– in 2009 de ondertekening van het Herwaarderingsplan van de Dumontwijk (horizon 10 jaar), in 2020 hergoedgekeurd als het ‘BEHEERPLAN‘ voor de Dumontwijk (nu geldig voor 24 jaar) Lees>>>

– GRUP‘s: geen alhoewel 2-maal studies gelanceerd werden voor GRUP van de DUMONTWIJK en GRUP van DE PANNE OOST. Beiden gestopt door een voor mij onbekende reden???? (te Koksijde is quasi het ganse grondgebied in GRUP’s vastgelegd)
– Gemeentelijke inventaris Bouwkundig Erfgoed (cf de fameuze ‘4 sterren villa’s’ te Koksijde): geen
– Boeken over Gemeentelijk Bouwkundig Erfgoed: geen
– Adviesraad onroerend erfgoed: Geen(wel te koksijde die zelfs als eerste gemeente in Vlaanderen het statuut “Erfgoedgemeente” verworven heeft en hierdoor o.a. zelf gewestelijke subsidies kan voorstellen
– Erfgoedconsulent: geen
– Erfgoed verantwoordelijkheid in het schepencollege: JA. Nicolas Luyssen sinds de nieuwe gemeenteraad 2019.

Er is dus werk aan de winkel in De Panne. We hebben reeds sinds lang een Cultuurdienst (sinds meer dan 25 jaar) met NU 1 verantwoordelijke en toch 3 bedienden. Alleen voor tentoonstellingen?

3. Erfgoedbeleid te Koksijde

Te koksijde is de grote verandering gekomen met Sarah Willems en haar gemeentelijke inventaris van hun bouwkundig Erfgoed.

In de gemeenteraad van februari 2007 aangenomen werd de lijst van de 4 sterren gebouwen gestemd door Sarah Willems (nu professor aan de RUG zegt de burgemeester). Dan werd ook de moderne en hedendaagse architectuur (BUITEN de Vlaams beschermde Senegalwijk) geïnventariseerd. Hiervoor zijn aanzienlijke financiële gemeentelijke middelen nodig. Een jaar voordien op 1 juli 2006 werd hiervoor reeds een gemeentelijk subsidiereglement opgesteld voor de instandhouding- en/of restauratiewerken voor waardevol niet-beschermd erfgoed. Deze gemeentelijk restauratiepremie werd gestemd in 2007 (max 15.000 €/pand] en is vrij analoog als de subsidies van Onroerend Erfgoed.  Reeds in 2007 had Koksijde reeds 25 subsidies toegekend voor restauraties.
Dus ook het erfgoed dat niet beschermd wordt door Onroerend Erfgoed wordt op een vergelijkbare manier beschermd, gerestaureerd en gesubsidieerd.

Deze inventaris is een nuttig document gebleken, zowel voor de dienst Cultuur (kunsthistorisch/in functie van beschermingsaanvragen) als voor de Technische dienst (stedenbouwkundig/in functie van bouwaanvragen, verbouwingen).
In 2011 heeft Koksijde zijn eigen gemeentelijke erfgoedinventaris uitgebreid met een 30 tal 4-sterren-woningen. Om het behoud en de restauratie van waardevolle panden te stimuleren, voorziet het gemeentebestuur van Koksijde jaarlijks een budget voor de “gemeentelijke restauratiepremie voor waardevol niet-beschermd erfgoed”. Deze actie was alvast een schot in de roos. Men is trots op deze bescherming en de eigenaars waarderen dat de gemeente maatregelen voor hen neemt. Koksijde is baanbrekend voor Vlaanderen op gebied van erfgoedbeleid.  Deze gemeentelijke bescherming is vrijwillig en dus niet tegen de zin in van de eigenaars.

4. Besluit

Indien De Panne zich niet wil laten verloederen t.o.v. de andere kustgemeenten dan is het hoog tijd dat ACTIE genomen wordt. Het volstaat niet om alleen met een nieuwe Zeelaan en misschien Zeedijk te pronken indien de gebouwen in de achterliggende villawijken staan te verkrotten.
Een ander goed voorbeeld is de moed van Knokke-Heist waar de gemeente grotendeels zelf mooie villa’s voorgesteld heeft om als “monument” beschermd te worden. In  het West-Vlaams erfgoed tijdschrift “De Steigers” werden 19 Knokse villa’s geïllustreerd die aldus beschermd monument geworden zijn. Eén van de ambtenaren die hiervoor geijverd heeft is Jan Vancoillie van het WVI die in De Panne zeer nauw heeft samengewerkt met wijlen secretaris Daniel Witdouck als de planningsambtenaar voor ons Gemeentelijk Structuurplan. Later werd hij aangeworven door de gemeente Knokke-Heist.

De bescherming van ons Bouwkundig Erfgoed eist ook een krachtdadig gemeentelijk Monumentenbeleid (niet alleen voor de Dumontwijk waar dit streng gebeurt door Onroerend Erfgoed) maar ook voor de andere cultuurhistorische gebouwen zowel voor erfgoed als voor de architectuur van de nieuwbouw: ‘het erfgoed van de toekomst’). En dat ontbreekt quasi volledige in De Panne denk ik. De gemeentepolitiek heeft regelmatig goede intenties maar geraakt maar niet vooruit.
Eerst en vooral moeten duidelijk de gemeentelijke verantwoordelijkheden vastgelegd worden.
Zoals in onze buurtgemeenten (Veurne, Koksijde en Nieuwpoort) heeft eindelijk het nieuw Lokaal Bestuur een schepen met expliciete bevoegdheid “Erfgoed” vastgelegd: Nicolas Luyssen.
Maar er is tijdens de afgelopene legislaturen op gebied van bouwkundig erfgoed weinig  of niets gebeurd. De gemeente heeft wel een Cultuurraad maar daar wordt naar ’t schijnt meer gesproken over verenigingen en dan over ons patrimonium (vb. de cultuurprijs wordt toegekend aan het Koninklijk Feestcomiteit De Panne Centrum i.p.v. aan mensen die iets voor het erfgoed gedaan hebben: vb Vincent Deconinck die Hotel Escale, Hotel Select, Hotel Villa Anita en  cottage Donny zonder subsidie gerestaureerd heeft)
Wellicht heeft het ook enigszins te maken met het ontbreken van een “gemeentelijk erfgoeddienst” met een ambtenaar met “erfgoedconsulent”. (te Koksijde nu 2) in nauwe samenwerking met bestaande diensten Cultuur en Omgeving.
Het meest dringende werk is het opmaken van een “gemeentelijke inventarislijst” in nauw overleg met de eigenaars en omwonenden.
Dit alles kan ondersteund worden door een GEmeentelijke COmmissie MOnumentenzorg: GECOMO opgericht (met een afgevaardigde van de cel Onroerend Erfgoed van het Agentschap R-O Vlaanderen). Deze commissie adviseert het college van burgemeester en schepenen omtrent de toekenning van de Gemeentelijke Restauratiepremies. (cf Koksijde)
Ander actiepunt is de uitgave van boek over de Dumontwijk.
Op het hoogtepunt van de sensibilisering (rond de jaren 2005-2007) hadden we misschien de kans moeten grijpen om een luxe-boek uit te geven van de Dumontwijk. (cf Koksijde: had hiervoor budget van 25.000 € voorzien). Dit is ook gebeurt te Wimereux

. . Een professionele fotograaf heeft er van 55 beeldbepalende gevels foto’s gemaakt en er werd gevraagd aan de bewoners om elk zelf het verhaal te schrijven over hun villa. Dit alles werd gefilterd en mooi gebundeld in een boek “Les Charmes de Wimereux” (uitgegeven met Kerstmis 2014; 155 pagina’s, luxe uitgaven voor 30 €). De Engelsen “zijn zot” van deze mooie villa’s, enerzijds historisch ingevolge de golf en de gastronomie en anderzijds ingevolge de toeristische promotie in Engeland (vb de reclamebanners op de veerboten). Bijgevolg is er voor elke dubbele pagina per villa ook een Engelstalige samenvatting (ook Duits maar geen Nederlands alhoewel de Belgische vlag er volop wappert op de Zeedijk). Zal nu wellicht veranderen met de Brexit
Een mooi voorbeeld hoe De Panne ook zo’n waardevol fotoboek zou kunnen uitgeven over de Dumontwijk, met teksten grotendeels ingesproken door de bewoners (ook nuttig voor de gidsbeurten).
Wellicht zal het succes van het mooie boek van Michiel Hendryckx een duwtje in de rug geven.

Het nieuwe boek over Gaston Lejeune is te verkrijgen aan 30 € bij de diensten voor Toerisme van Koksijde

TOT STRAK IN DE ‘MIJN’ (open op OMD)