EBES (later ELECTRABEL) was vroeger staatsbedrijf: dit is een grote leugen.

De laatste dagen is er veel FAKE NEWS na de brief van de CEO van ENGIE, Catherine MacGregor, aan premier Alexander De Croo. Veel media beweren dat België ELECTRABEL verkocht heeft aan de Franse multinational SUEZ (nieuwe naam is ENGIE). Dit is wel een kort politiek geheugen. EBES later gefusioneerd met INTERCOM en UNERG is steeds een zuiver privébedrijf geweest. Alleen hadden de meeste gemeenten via hun intercommunales in het totaal 5% van de Suez aandelen in hun portefeuille (wellicht ook de gemeente De Panne via Gaselwest). Maar bij mij weten had de Belgische staat geen enkel aandeel in de privémaatschappij EBES en nu ook nog zo bij ENGIE.
De Fransen hebben zich via het toenmalige SUEZ ingekocht in de Belgische private elektriciteitsmarkt. Diverse regeringen hebben het zien gebeuren maar hadden geen voldoende eigen sterk beleid om deze overname tegen te houden. Even de geschiedenis overlopen

1. De strijd van ELECTRABEL om een privébedrijf te blijven ONAFHANKELIJK van Frankrijk

Ikzelf heb het grootste gedeelte van mijn loopbaan (van 1970 t/m 1999) bij EBES en ELECTRABEL gewerkt en ik heb op de eerste lijn de fusies meegemaakt evenals de overgang naar de ”vrije markt” (onder druk van Europa). Tegen de inkoping door het Franse Suez hebben de kaderleden van ELECTRABEL zich steeds proberen te verzetten. Dit heeft het hoofd gekost van Philippe Bodson als CEO van het toenmalig TRACTEBEL die zich hardnekkig heeft blijven verzetten tegen de invloed van SUEZ. (TRACTEBEL was de holding die EBES controleerde maar op zijn beurt voor 40% afhangde van de Société Générale de Belgique) (S.G.B). Zij waren de grootste aandeelhouder van EBES met 14 % van de aandelen.)

Deze Franse invloed is begonnen in 1988 toen de Franse holding “Compagnie financière de Suez” 55 % van de aandelen van de S.G.B (Société Générale de Belgique) opgekocht heeft– met het fiat van de regering-Martens VIII. (Lees verder hoe de Italiaanse ­zakenman Carlo De Benedetti die toen als eerste zijn zinnen zette op dit Belgische kroonjuweel, dat zich door slecht beleid tot een koopje was ­gedegradeerd. Suez kwam met een beter plan en dacht op de lange termijn. De Belgen lieten zich toen al ringoren. Het francofone establishment verkoos toen de Fransen boven de Italiaan of de Vlaamse industrieel ­André Leysen, die zich ook in de strijd had geworpen. Men hoopte toen nog dat dat SUEZ respect zou tonen voor de ‘Belgische verankering de Société Générale de Belgique) (S.G.B)).

Om de kans op een buitenlandse overname te verkleinen werd EBES in 1990 ‘versterkt’ tot ELECTRABEL. EBES fuseerde hierbij met INTERCOM en UNERG tot één groot Belgisch energiebedrijf. Al het personeel van de 3 hoofdzetels (Antwerpen voor EBES) werd direct verhuisd naar Brussel (waaronder ikzelf)
In zijn strijd tegen de Franse invloed kon Bodson tot 1994 nog rekenen op de steun van het Belgische establishment in de personen van Etienne Davignon en Albert Frère. Maar in 1996 is dat verzwakt vooral door het feit dat Albert Frère dan zijn GBL (Groupe Bruxelles Lambert)-particiatie in TRACTEBEL aan de Société Générale de Belgique) (S.G.B) heeft verkocht in ruil voor een aandelenbelang in het Franse SUEZ. Vanaf dan werd het voormalige Belgische energiebedrijf bijna volledig gecontroleerd door SUEZ. Ondanks intens lobbywerk bij de toenmalige premiers Jean-Luc Dehaene en Guy Verhofstadt mislukte een poging om in 1997, mits een herschrijving van de statuten, TRACTEBEL alsnog in België te verankeren.
Na de overname heeft SUEZ heel wat andere dochters van de S.G.B moeten verkopen om haar reusachtige leningen terug te betalen. Zo had ze nog een aandelenbelang van 30% in de Generale Bank, maar op 17 mei 1998 kocht Fortis deze aandelen en werd de Generale Bank een onderdeel van Fortis.
In 1998 bracht de Franse groep, intussen omgedoopt tot Suez Lyonnaise des Eaux, een vrijwillig ruilbod uit op de overige aandelen van de S.G.B. Aldus kreeg ze hiermee bijna alle aandelen in handen en het aandeel van de S.G.B werd van de beurs gehaald. In 1999 was Suez voor 100% eigenaar van Tractebel geworden en op 31 oktober 2003 ten slotte fuseerde Tractebel met de S.G.B tot Suez-Tractebel NV.
Tractebel-baas Philippe Bodson had dus tevergeefs gevochten voor een ­fusie tussen TRACTEBEL en ELECTRABEL om het Belgische karakter te vrijwaren. Het omgekeerde gebeurde. SUEZ rijfde TRACTEBEL volledig in, ELECTRABEL stond dan voor iets meer dan de helft in zijn boeken. Aldus werd ook POWERFIN gedomineerd door SUEZ waarin TRACTEBEL een meerderheid had. (in POWERFIN zaten ook al de ELECTRABEL aandelen (ongeveer 5%) van de intercommunales die serieus geïnvesteerd hadden in POWERFIN (en via daar ook ruimschoots genoten van de winsten van ELECTRABEL)
Om voldoende kapitaal te vergaren werden in 2001 ALLE activiteiten van SUEZ beperkt tot de energie- en watersegmenten. Alle andere activiteiten werden verkocht of afgestoten. Zo werd SUEZ sinds november 2005 ook de eigenaar van het Belgisch privébedrijf  ELECTRABEL, inclusief Electrabel Nederland. De regering Verhofstadt II begeleidde deze ultieme uitverkoop. Alle winsten van SUEZ keren sindsdien netjes naar het Franse moederhuis. De diverse regeringen hebben nooit een stevige vuist gemaakt. België had immers ook geen lange termijn energiepolitiek, zoals vroeger ten tijde van EBES. Men verwachte dan veel van de Europese liberalisering in die periode en dacht dat “vrije markt” de prijzen zouden drukken.
NU: TOTALE MACHTELOOSHEID van de Belgische politiek t.o.v. SUEZ (nu ENGIE)

In 2008 is SUEZ gefusioneerd met  Gaz de France en noemt sindsdien ENGIE en is gevestigd in het Parijse 8e arrondissement. Het is nu het grootste nutsbedrijf ter wereld na overname van het Britse International Power.

2. Geschiedenis EBES – ELECTRABEL – SUEZ – ENGIE

EBES (1905 – 1990).
De naamloze vennootschap EBES werd in 1905 statutair opgericht in Antwerpen onder de naam Sociétés Réunies d’Energie du Bassin de l’Escaut, in 1956 afgekort tot EBES. Na de Eerste Wereldoorlog hadden veel Europese landen de elektriciteitsproductie en -distributie genationaliseerd, maar in België bleven de elektriciteitscentrales privé-bedrijven. Desondanks had de overheid de mogelijkheid om controles uit te voeren in de centrales en hadden de gemeentes via aandelen enige belangen in de bedrijven.
Het marktleiderschap van EBES  is historisch gegroeid door middel van vele fusies tussen de verschillende elektriciteitsbedrijven. In 1935 waren er nog meer dan 20 onafhankelijke elektriciteitsbedrijven in België. Tegen 1976 waren er nog maar drie grote spelers op de Belgische elektriciteitsmarkt: INTERCOM, EBES en UNERG, alle drie waren deze privé-bedrijven.

ELECTRABEL (1990-2005)
Deze evolutie werd in 1990 geconsolideerd door de fusie van EBES met INTERCOM en UNERG als strijd tegen de gevreesde overname door SUEZ (zie hierboven). Nieuwe naam ELECTRABEL De fusie was echter tevergeefs. Naar het einde van de jaren 90 toe, werd het duidelijk dat SUEZ zijn zinnen op de Belgische energiemarkt had gezet. In 1996 besliste Albert Frère met zijn Groupe Bruxelles Lambert om zijn belang van 25 procent in Tractebel te ruilen voor een belang in SUEZ. Albert Frère werd met ongeveer tien procent van de aandelen een belangrijke aandeelhouder van de Franse multinational (maar werd geen P.D,G. van SUEZ). Dit zette echter het einde van de onafhankelijkheid van Tractebel-Electrabel definitief in. Philippe Bodson, CEO van TRACTEBEL ijverde nog voor een fusie van Tractebel en Electrabel om de Franse invloed op Tractebel-Electrabel te verkleinen, maar dit plan werd niet uitgevoerd. In 1998 kreeg SUEZ bijna alle aandelen van de S.G.B. in handen waardoor de invloed op Tractebel en Electrabel wederom werd vergroot. In 1999 werd SUEZ voor 100% eigenaar van Tractebel. De invloed van SUEZ was nu onafwendbaar en in 2005, onder impuls van Albert Frère, via GBL een belangrijke aandeelhouder van Suez, volgde een bod op de resterende 49,92 procent van de ELECTRABEL aandelen. Zo kwam Electrabel voor 100% in handen van de Franse groep.
Voordien kocht SUEZ onder andere de 5% van de aandelen die tot dan in handen waren van de Belgische gemeenten. In extremis probeerde Albert Frère de gemeenten te overtuigen om een ruilbod van SUEZ te aanvaarden en om zo bij SUEZ een ‘Belgisch’ blok te kunnen vormen. De Vlaamse politieke partijen probeerden de gemeenten dan weer te overtuigen om hun aandelen niet te verkopen. Maar helaas verkozen de gemeenten cash voor de verkoop de aandelen van Electrabel in de distributieintercommunales . Zo hebben deze intercommunales (GASELWEST bij ons) nu een lager dividend uit aan de gemeenten. De aanbesteding van de uitbating van de nutsleidingen (gas, elektriciteit, veelal riolen en soms drinkwater en uitzonderlijk warmte) werd overgenomen via INFRAX door FLUVIUS (opgericht op 1 april 2019). Voor het beheer van deze intercommunale zijn door iedere gemeente minmum 1 vertegenwoordiger aangeduid. De kosten van deze intercommunales worden vergoed via het hoofdaandeel van de Distributiekosten op de aanrekeningen van de energieleveranciers. De vergoedingen voor de gemeenten zijn aanzienlijk gedaald sinds hun verkoop van de ELECTRABEL aandelen aan SUEZ.

SUEZ (2005-2015)

SUEZ is ontstaan uit de door de Fransman Ferdinand de Lesseps opgerichte “Compagnie Universelle du Canal Maritime de Suez” ontstaan in 1858. In 1956 werd het Suezkanaal genationaliseerd door de regering van president Nasser. De Compagnie verloor daarmee haar belangrijkste activiteit, maar ontving wel een financiële vergoeding een paar jaar later. In 1958 werd de naam gewijzigd in “Compagnie financière de Suez” en het bedrijf legde zicht toe op investeringen en beleggingen in verschillende sectoren van de economie o.a. in de drinkwaterdistributie.

In 1988 is dit relatief klein privébedrijf beginnen met het inkopen van de sterke Belgische electriciteitsmarkt via de S,G.B. In 2005 kwam het sleuteljaar. De volledige elektriciteitsmarkt kwam in Franse handen. Van Suez-topman Gérard Mestrallet kreeg premier Guy Verhofstadt (Open VLD) allerlei garanties die stuk voor stuk waardeloos bleken te zijn. Ook de gemeenten (voor ongeveer 5% procent aandeelhouder) passeerden een jaar voor de verkiezingen wat graag langs de kassa. De Vlaamse partijen blokkeerden een Waals voorstel om in Suez te participeren. Minister van Energie Marc Verwilghen (Open VLD) suste dat de consument de overname niet zou voelen, quod non. Verhofstadt hoopte dat meer liberalisering de prijzen zou drukken, de socialisten ­bepleitten een bevriezing van de prijzen. De kakofonie etaleerde een totale machteloosheid.

ENGIE (2015- heden)
In 2008 fuseerde SUEZ met Gaz de France, waarna de naam van de groep wijzigde naar GDF Suez. Deze laatste naam werd in 2015 gewijzigd naar ENGIE

Omwille van deze consolidatie- en overnamegeschiedenis ging de Belgische elektriciteitsmarkt de liberalisering van de energiemarkt (2003-2007) in als een quasimonopolie. Naarmate de tijd verstreek werd het belang van ELECTRABEL wel verminderd, onder andere door verkoop van capaciteit aan Luminus en E.ON (vb centrale van Langelo).

3.Eisen ENGIE CEO brief van eind mei 2022

Uiytreksel uit de fameuze brief:
“ …ENGIE is van oordeel dat een verlenging van de laatste 2 kerncentrales grote financiële risico’s inhouden. Het is niet zeker dat de stroomprijzen zo hoog zullen blijven als vandaag, waardoor de inkomsten van de verlengde centrales onzeker is.  Vandaar dat ENGIE het risico WIL delen en vraagt dat de federale regering, naast mee te betalen voor de kosten voor de levensduurverlenging, ook “mede-uitbater” wordt van de 2 overgebleven kernreactoren. Dat houdt in dat de regering mee kan genieten van eventuele winsten, ook zal delen in mogelijke verliezen. 
Daarnaast zal de overheid als mede-eigenaar een deel van de berging van het EXTRA nucleaire afval moeten betalen..”

Zoals bekend was het sinds 2003 beslist om alle kerncentrales in 2025 definitief te sluiten. Binnen de regering gingen in maart 2022 uiteindelijk ook de groenen overstag om de 2 jongste centrales tien jaar langer open te houden (niet de 2 “scheurtjesreactoren”: Doel 3 en Tihange 2). Dat had alles te maken met de gewijzigde omstandigheden: in de eerste plaats de Russische oorlog in Oekraïne en de schrik voor hoge aardgasprijzen, maar technisch ook de lage beschikbaarheid de laatste jaren in het Franse nucleaire park wegens dringende corrosie herstellingen (momenteel ligt hiervoor ongeveer de helft van de Franse kerncentrales stil).

1: het lijkt op eerste zicht verstandiger om de levensduurverlenging te bestuderen voor 20 jaar i.p.v. voor 10 jaar zoals in maart 2022 federaal beslist werd. Het is uiteraard financieel rendabelder wanneer die investeringen over een periode van 20 jaar kunnen worden afgeschreven (voorstel ENGIE). Een langere termijnvisie zou alvast helpen om ENGIE over de streep te krijgen.
Anderzijds heeft ENGIE resoluut gekozen voor de Hernieuwbare Energie (gecombineerd met flexibele aardgasback-up centrales). (In voorgaande artikelen werd erop gewezen dat “niet regelende nucleaire centrales (zoals momenteel in B) een rem kan zijn op maximale Hernieuwbare Energie en dus ook op de aantrekkingskracht voor nieuwe investeerders in offshore windenergie). Dus in deze optiek misschien best maar max 10 jaar (aanpassing wet van 2003 over de kernuitstap MOET dus aangepast worden door de federale regering)

2: deze langere tijd zet de deur open om structureel te investeren in nieuwe nucleaire capaciteit SMR (=Small Modular Reactor) en vermindert dit onze afhankelijkheid van nieuwe gascentrales of energie uit het buitenland. Centrales van die soort zijn kleiner, flexibeler (zeker) en produceren MISSCHIEN minder kernafval (niet zeker). De Franse president Emmanuel Macron drukte daar bijvoorbeeld al zijn interesse voor uit. DE BLIEDEMAKER is steeds voorstander geweest om op lange termijn ook in NIEUWE kernenergie te investeren om tegen 2050 CO2 neutraal te geraken (anders niet haalbaar). Terzelfdertijd zou de huidige “nucleaire knowhow” (TRACTEBEL, SCK, ENERGYVILLE, Univ…) in België verantwoord kunnen behouden worden.

3: meebetalen in de investeringen voor levensduurverlenging. Het was te verwachten dat dit zou geëist worden door ENGIE. Ofwel wordt dit doorgerekend aan de E-klanten via tarieven of aan de regering via minder “nucleaire rente”. Langer open houden kost zeker geld. Indien we dat geld leveren door meeparticipatie door de Belgische staat zullen we als land eventueel een vinger in de pap hebben. Het is logisch dat de regering probeert MEER CONTROLE te krijgen.
Omdat het hier maar alleen over de nucleaire activiteit van Engie is het logisch dat hiervoor een afzonderlijke maatschappij gevormd wordt? Alleen voor investeringen of ook voor exploitatie die risicovol kan zijn? (zie grafiek van de laatste 5 jaar hierboven)

4. de berging van het EXTRA geproduceerd radioactief afval en meebetalen lijkt ook logisch zeker als de Belgische staat meedezeggingschap krijgt. Dat betekent niet dat de verantwoordelijkheid van nucleair passief van het verleden niet ten laste moet blijven van ENGIE. Minister van Energie Tinne Van der Straeten herhaalde al meer dan eens dat het voor haar duidelijk is dat de vervuiler zijn historische vervuiling zelf moet betalen. De kernexploitant ENGIE en de bijdragende vennootschap SYNATOM zijn en blijven verantwoordelijk voor de ontmanteling en de bestraalde splijtstof en alle kosten daaraan verbonden voor alle 7 kernreactoren inclusief de 2 te verlengen. Deze kosten zijn evenwel moeilijk te voorspellen in tijd en in omvang. Een zwaar probleem voor ENGIE als beursgenoteerd bedrijf

Besluit: het voorstel van ENGIE lijkt niet zo slecht. Zeker de moeite om verder in detail te bespreken. Zou juridisch zeer stevig moeten verankerd worden. Misschien door het oprichten van een nieuwe maatschappij alleen voor de uitbating van die 2 centrales over 10 of 20 jaar. Ook in Frankrijk denk men eraan om het staatsbedrijf EDF (nu 83% staat

MAAR VANAF 8 juni 2023 100% STAAT) . Hiervoor werd door de staat 9,7 miljard uitgegeven om het elektriciteitsconcern van de beurs te halen. Die nationalisering laat de Franse overheid toe om EDF volledig in te schakelen in haar energie- en industriële ­strategie. Die staat in het teken van de bouw van nieuwe kerncentrales en een herindustrialisering van het land met goedkope en koolstofarme elektriciteit. De financiële slagkracht van de Franse staat zal broodnodig zijn om dat voornemen tot een goed einde te brengen.

uit te splitsen in 4 maatschappijen waarvan 1 uitsluitend voor de nucleaire activiteiten en een ander uitsluiten voor de Hernieuwbare Energie( EDF Energies Nouvelles). Dit zou EDF meer financiële flexibiliteit geven en meer private interesse voor 1 ondermaatshappij die dan alleen Hernieuwbare Energie zou investeren en uitbaten.

4. Slechte ervaringen van ENGIE met de uitbating van de kerncentrales

Momenteel zijn de winsten van ENGIE fabuleus (meer dan 1 miljard € maar moeilijk te bepalen). De vraag is natuurlijk hoeveel de Belgische staat hiervan zal afromen met zijn belasting via ”nucleaire rente“ en de nieuwe BELASTING OP EXCEPTIONELE OVERWINSTEN (zou ook moeten voor de petroleumsector en dergelijke).
Maar er is zeker geen garantie dat dit zo in de komende 20 jaar zal blijven. Verlenging naar 20 jaar is dus een moeilijk te dragen risico. zeker als we kijken naar de laatste 4 jaar waar zowat alle kerncentrales vierkant draaiden. Even ontstond er vrees voor een black-out. 

Enkele voorbeelden hiervan:
In 2012 leed ELECTRABEL voor het eerste in haar geschiedenis een nettoverlies van 105,7 miljoen euro. In 2011 maakte het bedrijf nog een winst van 1,2 miljard euro. Na de liberalisering van de energiemarkt stappen veel klanten over. Het prijsvoordeel dat ze kunnen opstrijken door een andere leverancier te kiezen is vaak aanzienlijk. Verder is de nucleaire rente verdubbeld van 245 miljoen euro naar 550 miljoen euro. Tot slot heeft de tijdelijke sluiting van Doel 3 en Tihange 2 ook bijgedragen tot het verlies.

In 2013 was het verlies 906 miljoen euro.  De stilstand van Doel 3 en Tihange 2 gedurende de eerste helft van 2013, de algemene prijsdaling op de energiemarkten en de teruglopende energieverkopen deden het bedrijfsresultaat met 35% dalen ten opzichte van 2012. Het uitzonderlijk resultaat kwam uit op een verlies van meer dan 2 miljard euro hoofdzakelijk samengesteld uit de nucleaire rente van 422 miljoen euro, de afschrijvingen op de waarde van gascentrales en de waardevermindering van de deelnemingen. De nieuwe belasting op overwinsten zou ook moeten rekening houden met dergelijke verliezen. Moeilijk.

5. Conclusie

EBES was een 100 % privé bedrijf met een monopoliepositie in een gereguleerde markt. Het “Controlecomité voor Gas en Elektriciteit” keurde de E-tarieven goed. De nucleaire investeringen van de 7 kerncentrales gebeurde door EBES, INTERCOM, UNERG en SPE (Samenwerkende publieke vennootschap voor de Productie van Elektriciteit). De kerncentrales en de “spaarpot van SYNATOM” voor afbraak en voor berging nucleair afval werden integraal betaald via de E-tarieven. Er waren NOOIT staatssubsidies in het verleden (SCK behoort niet tot de sector).
Met de opkoop door het Franse SUEZ en de door de EU opgedrongen “vrije markt” is veel veranderd. Het Belgisch politiek beleid hieromtrent was zeer zwak en lijkt nu nog steeds onbestaand.
Als we opteren voor een verdere nucleaire toekomst (10 jaar en meer) lijkt het nodig dat de regering mee instapt in het voorstel van ENGIE om aldus meer zeggingskracht te krijgen mits strenge voorwaarden…..

Interessant artikel over de voordelen en nadelen van de Vrije Markt (in Vlaanderen sinds 2003)>>>>>