Adinkerke in de 18de eeuw (Deel 1/2)

Dinsdagavond 30 mei 2017 werd in het gemeentehuis de publicatie ‘Terrier van alle de hofsteden ende lopende landen der prochie van Adinkercke (1769-1776)’ voorgesteld . De geïnteresseerden in de geschiedenis van Adinkerke kunnen dit lijvig document (220 pagina’s) niet voorbij lopen. Het sluit aan op het boek “100 jaar Adinkerke” maar vooral ook op het boek van Hans Berquin “In het Zand geschreven” (hfdst “De Westhoekduinen van de Middeleeuwen tot 1800” door Jan Van Acker).
De auteurs van dit monikenwerk zijn Gaby Van Canneyt & Joeri Stekelorum met een inleiding in het boek door Jan Van Acker.

Op het einde mooi dankwoord door schepen Christophe Delrive, schepen van cultuur.

Tijdens het “Ancien Regime” genoot de boekhouding van de eigendommen en verpachtingen heel wat aandacht. Werd genoteerd in “landboeken” of “terriers” genoemd (ook soms “prochieboek” of “gewestboek” of “legger”). Het is de eerste maal dat de FV afdeling Westkust de terrier van een gemeente geschikt maakt voor publicatie (of leesbaar maakt in gewone letters). Het is een volledig nieuw werkspoor voor hen waar ze verder op in zullen gaan. Welk is de volgende gemeente? Het is een belangrijke basis voor veel verder historisch onderzoek  (sociaaleconomische, geografische (wegen) en typonymische studies). Maar ook het voorouderonderzoek en de afstamming van de familienamen kunnen hieruit veel informatie halen (is ten ander gebeurd uitgaande van deze terrier van Adinkerke: laatste hfdst van 40 bladzijden vol in keine letters) .
Men kan er zelfs bijvoorbeeld opmaken hoe landbouwgebied verloren ging ingevolge zandverstuivingen en dus afleiden hoe de duinen zich verplaatsten. Ook hoe men zich hiertegen wapende.

De uitgave omvat de volledige transcriptie van het landboek van de parochie Adinkerke, gemaakt tussen 1769 en 1776 (het opmaken heeft 7 jaren geduurd). Het is gebaseerd op het originele 18de-eeuwse exemplaar (in privaat bezit: 144 folia ondertekend door 3 landmeters); een handgeschreven kopie bevindt zich in het stadsarchief van Brugge (fonds Caloen). De annotaties die gemaakt zijn in deze kopie, werden in de huidige transcriptie mee opgenomen. (staan golvend onderlijnd)
Het grondgebied van Adinkerke werd opgedeeld in 11 zgn. “Houcken”. Per houck worden de percelen beschreven en wordt de eigenaar en de pachter of gebruiker vermeld en natuurlijk ook de oppervlakte.

Dus zeer boeiend voor de huidige Adinkerkenaar om te zien in welke vroegere wijk ze nu wonen en welke boerderijen daar waren op het einde van de 18de eeuw in de Oostenrijkse tijd.

Welke waren de hoeken van de parochie Adinkerke? (doorgaans afgebakend door straten, dreven, vaarten of andere waterlopen: vb Langgeleed (vroeger Langelis). Deze moesten onderhouden worden door de aangrenzende eigenaars. Jaarlijks was er zware schouwing van de wegen en waterlopen door de hogere overheid):
1. Poorthoek: 215 ha (nu hoofdzakelijk Veurne)
2. Smolshoek: 110 ha
3. Schalpaertshoek: 173 ha
4. Kerkhoek: 48 ha (waar de kerk staat)
5. Zwartenhoek: 172 ha (waar nu de 3 vijvers zijn)
6,7,8. Duinhoek: 112 ha (oost, midden en west Duinhoek tot grens Koksijde)
9. Veldhoek: 104 ha
10. Zuidveldhoek: 21 ha
11. Zuidmoerhoek: 112 ha
TOTAAL: 1083 ha (merk op sommige percelen van de kerk zijn overgeslagen evenals de grote duingebieden eigendom van de Oostenrijkse vorst. Dus nog vóór de Kerckepanne  pas opgericht in 1783)
In de 3 Duinhoeken werden verminderingen van oppervlakte genoteerd ingevolge kleiner worden door verstuivingen van de huidige Westhoekduinen. Dit was interessant want dan moesten minder “pointyngen” (belastingen) betaald worden (zie boek van Hans Berquin: “In het Zand geschreven”).

Deze boekhouding van de eigendommen was belangrijk voor de belastingen (de parochie was meestal de fiscale eenheid voor die belastingen. In de later 18de eeuw had Adinkerke ongeveer 540 inwoners (in het duinengebied waren op de tijdspanne van de terrier nauwelijks inwoners). Het zuidelijk gedeelte was veel kleiner dan nu en het oostelijk gedeelte (De Poorthoek) behoort nu voor een groot deel tot Veurne. Dus het nieuw industrieterrein II langs de baan de baan van Veurne naar De Panne behoorde tot oud-Adinkerks grondgebied. En nu probeert de gemeente De Panne zijn “Gemeentelijk Structuurplan” te wijzigen om ook te Adinkerke , achter Plopsaland, ook een ambachtelijke zone te creëren.

Voor situering op de de Ferrariskaart van de grenzen van de “houcken”

Bemerk dat de grenzen van Adinkerke gans anders lagen in deze periode vergeleken met nu. Vooral ingevolge grondruilen met Veurne o.a. in 1903 en 23 juni 1931 (Staatsblad 27 juni 1931) .

Het grootste gedeelte van de Poorthoek is vandaag Veurne. Anderzijds ontbreken veel percelen die toen nog niet tot Adinkerke behoorden. Het hele gebied ten zuiden van de Burgweg en het kanaal tot tegen de dorpskom van Adinkerke waren nog niet bij de parochie (ook niet de zuidkant van de huidige Dorpsstraat. Dus onze burgemeester woont niet in het vroegere Adinkerke).  Ook het volledig blok ten zuiden van de vaart tussen Adinkerke en Veurne ten oosten van de Moeresteenweg tot aan de Speievaart waren nog niet van Adinkerke. Het monument voor de vermeende 1000-jarige bestaan van Adinkerke in 1992 was dus geplaatst op oorspronkelijk Veurns grondgebied dat nog niet eens een eeuw tot Adinkerke behoort..

Met deze terrier is het perfect mogelijk om de grenzen van Adinkerke – Ancien Régime op de moderne basiskaart te tekenen. DE BLIEDEMAKER zal de rood omzoomde hoeken overtekenen op de huidige basiskaart. Zie volgende DE BLIEDEMAKER opgemaakt via het Vlaamse “geopunt.be”.

De publicatie wordt aangevuld met de kaart van Ferraris en de kadastrale Popp-kaart, waarop de houcken en de diverse toponiemen uit het landboek worden weergegeven.
Van elke pachter en/of gebruiker is bovendien een genealogisch fragment opgenomen (40 pagina’s).
Het geheel wordt afgesloten met een index op de familienamen.
Een must voor de echte Adinkerkenaars.

Deze publicatie kost 19 euro (+ 5 euro verzendkosten) en is te bestellen via marc.derudder@scarlet.be (overschrijven via BE37 9796 2228 6428 (BIC ARSPBE22) van FV- Westkust, Proostdijkstraat 1, 8630 Veurne; ook verkrijgbaar in het Erfgoedhuis Bachten de Kupe, Leopold II-laan 2, Oostduinkerke, elke namiddag in de week en tijdens de openingsuren van het documentatiecentrum van FV Westkust (elke zaterdag 13.30-17.00). Niet in De Panne.