De Romeinse Vlakte vòòr 2000

Zoals uiteengezet in vorige artikel is veel van de dynamiek van onze duinen stil gevallen vooral sinds de laatste 20 jaar. Twee frapante voorbeelden hiervan zijn de “Romeinse Vlakte” (Sahara) die verdwenen is en de Slufters.

De huidige”Romeinse Vlakte”

Degene die de laatste 15 jaren niet meer naar de “Romeinse Vlakte” gewandeld hebben zullen hun mooie woestijn niet meer terugvinden. Nochtans wordt in veel boekjes over toerisme De Panne nog altijd geroemd over onze Sahara, …die er niet meer is.
Wat is er gebeurd? Wat zijn de oorzaken?

Vroeger

Vandaag toch nog restanten

Sommige beweren dat dit het gevolg is dat grote gedeelten afgesloten werden en de wandelaar gevraagd wordt om op de aangelegde paden te blijven. Niets is minder waar. De afgesloten gedeelten zijn grotendeels vochtige duinpannen die reeds lang begroeid waren en nu afgesloten werden om jaarbegrazing met grote dieren toe te laten.

Niemand had verwacht dat deze evolutie zo snel zou gaan ook niet het eerste natuurbeheerplan van 1996. Vandaar dat in 2013, post-factum, als aanloop op het nieuw beheerplan een uitgebreide studie verricht werd door INBO (=Instituut voor Natuur- en BosOntwikkeling). Lees 4.1 De evolutie van het ‘centraal wandelduin’ >>>>
In deze studie worden 3 periode onderscheiden:
1. 1917-1954: uitwaaiing wandelduin
2. 1954-1999: verstruweling en stabilisatie
3. 1999-2004: verhelming
4. 2004-2013: verduining
De basis zijn de tientallen luchtfoto’s sinds 1917 , die ook enigszins deze perioden definiëren. Oorspronkelijk waren dat militaire panchromatische foto’s van de RAF, later gekleurde FCIR (=False Color InfraRed) om beter de vegetatie te kunnen lokaliseren. Ook orthografische opnamen die samen met handopnamen gedigitaliseerd werden tot DHM kaarten (=Digitaal Hoogte Model). (voorbeelden via bovenstaande link)
Hieruit heeft men ongeveer 100 jaar dynamiek kunnen analyseren maar voor wat het “vergroeningsaspect” kunnen we ons beperken tot periode “3”. Immers dan is in 2001 en 2002 ingevolge een snelle helminvasie de “vergroening”  van de duinen brutaal ingetreden. Dit heeft dan in periode “4” geleid tot een grote verandering in de morfologie (=vorm)van het duinenlandschap.

De vestiging van helm uit zaad een relatief zeldzaam fenomeen in de natuur. Nochtans vertoont de soort een goede kiemkracht. Sleutelfactor bij de vestiging van helm blijkt de overleving van de zaailingen te zijn. Die zijn gevoelig voor enerzijds uitdroging en anderzijds overstuiving of erosie. Op onderstaande figuur  wordt de kolonisatie van kaal zand door helm weergegeven met als achtergrond het DHM(=hoogtekaart; hoe meer rood hoe hoger).

Tot 1999 is er geen vestiging van helm centraal op het stuifduin, enkel in de valleien en op de paraboolarmen. Tussen 1999 en 2004 is er massale vestiging van helm. Dit gebeurt verspreid over nagenoeg het hele duin, met uitzondering van de meest dynamische delen. Ook in de periode 2004-2010 weet helm zich over een grote oppervlakte te vestigen (ca. 15 ha) maar dit leidt niet meer tot een sterke toename van de totale oppervlakte aan helm (slechts 6 ha). Resterende open plekken worden dus verder gekoloniseerd terwijl in de oudere helmvegetaties snelle successie optreedt naar mosduin en struweel. Onderstaande figuur geeft de relatie tussen helmvestiging en dynamiek ruimtelijk weer.

We constateren  een grotere uitstuiving bij kaal zand en zoals verwacht een hogere opstuiving bij vestiging van helm. Helm fungeert dus duidelijk als zandvang. We zien ook dat de vesting van helm voornamelijk gebeurt in zones buiten het bereik van het grondwater (gemiddelde diepte van het grondwaterstand meer dan 2 m onder maaiveld).
Dus de vergroening van de Sahara heeft niets te maken met het grondwater en dus met het verminderen van drinkwateroppomping in de Krakeelduinen waardoor het oppervlakte dichter bij het water komt.
Wat is de reden van die snelle helmgroei?
Dat kan niet anders dan de meteorologie. We kijken daarbij enerzijds naar windgegevens en anderzijds naar neerslag. Uit de gemiddelde maandelijkse windsnelheid kunnen we geen duidelijke trend afleiden voor de voorbije decennia.

Aantal dagen waarin de gemiddelde windsnelheid groter is dan de opgegeven waarde (m/s

Als we de windsnelheid opsplitsen volgens verschillende minimale drempelwaarden dan zien we een oscillerend patroon opduiken dat zich duidelijker manifesteert bij hogere drempelwaarden. Perioden met hogere en lagere windsnelheden wisselen elkaar af binnen een cyclus van ongeveer 1 decennium. Wat opvalt is dat de periode waarin de sterkste stabilisatie van het loopduin optrad (1999-2004) wordt gekenmerkt door een relatief hoge windsnelheid (>20 m/s = 75 km/h) wat gunstig is voor de helmverspreiding. De verdeling van de windrichtingen is  relatief weinig veranderd is over de laatste decennia.  Vooral de dominantie van winden uit zuidwestelijke tot zuidelijke richting blijft overeind.  De krachtige winden zijn echter relevanter voor verstuiving.

Windrozen voor op basis van gemiddelden en windstoten . Verdeling van windrichting in percenten van de tijd.(Koksijde)

Uit bovenstaande figuur  kunnen we afleiden dat de krachtigste wind uit een andere richting waait dan gemiddeld, namelijk vooral uit west en west-zuidwest. De waargenomen zandverplaatsing verloopt dan ook in overeenstemming met deze windroos en niet met die van de gemiddelde wind.

Jaarlijkse totale neerslag voor station Koksijde.

In het neerslagpatroon valt zoals hoger reeds aangehaald de extreem hoge waarde op in 2001. Dat jaar viel er meer dan het dubbele van het gemiddelde neerslag. Het was ook in dat jaar dat meerdere wandelpaden onder water gekomen zijn sedert een lange tijd. Ook 2002 was een nat jaar met meer dan 1.000 mm neerslag. Deze periode valt binnen de tijdspanne waarin fotografisch de massale vestiging van helm werd vastgesteld (1999-2004). Dit is de meest overtuigende relatie die in deze studie van de dynamiek van het loopduin kan worden vastgesteld.

Zoals boven vermeld is de evolutie van de 180 ha over een veel lagere periode (vanaf 1917) bestudeerd. In deze vorige perioden werden geen verhelmingsverschijnselen waargenomen. 2001-2002 is dus UNIEK. Wel is er vroeger een “verbuiking” naar het zuiden geconstateerd waardoor het grondoppervlakte van het stuifduin vergrootte en dus hierdoor de hoogte afnam en het oppervlak dichter bij het grondwater kwam. Maar dit is geen oorzaak voor verhelming.
De vegetatie van de zone van ca. 180 ha centraal wandelduin werd nagemeten vanaf 1917.  Tussen 1917 en 1948 zien we een sterke toename van de oppervlakte kaal zand van ca. 70 tot iets meer dan 100 ha. Het loopduin is duidelijk breder geworden en is versmolten met een kleiner stuifduin dat zich situeerde ter hoogte van het actuele “Zwarte Dal”. Het is onduidelijk wat precies aan de oorzaak ligt van deze verandering maar mogelijks hebben militaire activiteiten tijdens de tweede wereldoorlog een destabiliserende rol gespeeld. De zeereep maakte deel uit van de Duitse verdediging (de Atlantikwall) en is duidelijk sterk verstoord door aanleg van bunkers, verbindingswegen, … Maar ook meer landinwaarts werden wegen aangelegd en is er vermoedelijk veel gerommeld in het duin. Tussen 1948 en 1999 zien we een zeer geleidelijke stabilisatie van het duin. De oppervlakte kaal zand neemt af van iets meer dan 100 tot ca. 80 ha, al is dit nog altijd meer dan in 1917. De oppervlakte helmduin is relatief weinig veranderd.  De grootste verandering in die periode is de sterke uitbreiding van struweel van ongeveer niets (enkel laag struweel) tot ca. 70 ha in 1999. Wel zien we dat in de zandvlakte van het loopduin na 1968 geleidelijk meer geïsoleerde vegetatievlekjes opduiken, vooral aan de zuidrand. Het zijn hoofdzakelijk geïsoleerde en hoger gelegen groepjes struiken die na overstuiving als relicten overblijven. Voor de verstruweling stoof het duin over lage kruidachtige vegetatie en die werd nagenoeg volledig door het zand bedekt. Zoals hierboven uitgelegd doet een duidelijke omslag zich voor tussen 1999 en 2004. De oppervlakte zand neemt met ca. 40 ha af en helmduin neemt toe van 10 naar 35 ha. Deze ontwikkeling zet zich verder en in 2010 is nog amper 13 ha kaal zand over.
Ook op gebied van morfologie (=vorm) is duidelijk een evolutie waar te nemen.  De uiteinden van het duin, enerzijds aan de Franse grens en anderzijds ter hoogte van de Groene Biezenlaan, blijven min of meer op dezelfde plaats liggen doordat zij werden gefixeerd. Het centrale deel beweegt verder en ‘buikt uit’ naar het zuiden. Dit gaat gepaard met het breder worden en het versterken van de interne hoogteverschillen. Er duikt een golvend reliëf op dat gaandeweg meer wordt geaccentueerd.
In de studie van INBO wordt in grote detail de evolutie van 3 dwarsdoorsnede van de Zeeruspanne beschreven. Het is in deze omgeving dat men denkt om terug de verstuiving op gang te trekken door de helmvegetatie af te bulldozeren.

De “vergroening” van het stuifduin in de Westhoek is geen alleenstaand geval. De voorbije decennia vertonen de meeste Noordwest-Europese duingebieden een tendens tot stabilisatie. In de litteratuur zegt men dat de oorzaak moet gezocht worden in een combinatie van verschillende stabiliserende factoren. Zij hebben globaal te maken met:
1) veranderingen in grondgebruik (versnippering, afname begrazing, actieve fixatie, …),
2) klimatologische (regen) en atmosferische condities (stikstofdepositie) die de groei van vegetatie stimuleren 
3) beschikbaarheid van vers zand.
Specifiek voor de westhoek is deze laatste factor een relevant punt gezien het loopduin geen toevoer van nieuw zeezand niet meer kent vanuit het strand; enerzijds ingevolge een afscherming voor de grote W-ZW stormen ingevolge de Camping du Perroquet en voor de minder hevige N-NW stormen ingevolge de Westhoekverkaveling.
Klimaatfactoren zijn op zich weinig overtuigend om in het algemeen van stabilisatie patroon te verklaren maar de meeste factoren werken wel alle in dezelfde richting waardoor een synergetisch effect mogelijk is. Stijging van de temperatuur verlengt het vegetatieseizoen en een lichte verhoging van de neerslag stimuleert de vestiging en groei van vegetatie. Globaal wordt ook de recente afname in Europa van stormfrequentie gezien als een oorzaak voor stabilisatie
Ook het toegenomen nutriëntenaanbod door stikstofdepositie en verhoging van de atmosferische CO2 concentratie bevorderen de groei van vegetatie. Maar in De Panne  komt de meeste wind niet vanuit de landbouwgebieden zodat deze factor wellicht te verwaarlozen is. Idem voor pollutie vanuit het industriegebied van Duinkerke (ingevolge SO2 emissie)

Er zijn ervaringen met herstel van duinmobiliteit in Nederland. In de grotere herstelprojecten heeft de verstuiving minstens in bepaalde deelzones een relatief duurzaam karakter gekregen. Toegepast op de Westhoek betekent dit dat een vrij grote zone (5 tot 10 ha) van alle vegetatie moeten worden ontdaan. Daarbij moet vooral een kale loefzijde van het duin gecreëerd worden zodat een sterke zandverstuiving kan op gang komen. Voldoende erosie aan loefzijde en depositie van zand aan de lijzijde moeten de vestiging van helm verhinderen en zo de verstuiving aan de gang houden. De beste potenties voor duurzame verstuiving bevinden zich in de kop van de centrale noordelijke panne. Op deze plek is één van de laatste actieve verstuivingen nog aan de gang en bevindt zich bovendien een grote zandvoorraad.
Het is dan daar dat men in het nieuw beheerplan een experimentele zone van 6 ha zou onthelmen.

Om terug te komen op het effect van “niet meer betreding” zijn ook ervaringen in Nederland. Indien in zeer intensieve mate (vb de struin-duinen rond de kustdorpen) kan dit een destabiliserende effect hebben. Maar vanuit biodiversiteitsoogpunt is het zeker niet het meest optimale beheerinstrument wegens de hieraan verbonden faunaverstoring. Anderzijds vormt het een zeer goedkoop en efficiënt middel om vestiging van vegetatie te verhinderen. Wellicht zou de toeloop in de Westhoekduinen te gering zijn om enig effect te hebben maar zou wel natuurverstoring teweegbrengen. Deze optie wordt niet weerhouden, integendeel de 3 huidige begrazingszones worden op zeer korte termijn verenigd tot één reusachtige graaszone o.a. in de optiek van kuddevorming Lees>>>
Wandelaars zijn nu ook toegelaten binnen in deze afgesloten zones OP VOORWAARDE dat men op de aangelegde wandelpaarden blijft en geen honden mee heeft bij die dieren (omleidingspad nl het Krakeelpad is speciaal als omleiding deel van Ligusterpad  voorzien).In het kader van de “Groene Gordel” rond De Panne kunnen we dus stellen dat de mooiste landschapsparel van de wandeling van destijds burgemeester Versteele voor De Panne verloren is. 
Niemand had dat zien aankomen. Ook niet het eerste natuurbeheerplan van 1996. Wel werd door DE BLIEDEMAKER alarm geroepen in de Milieuraad in de periode 2000-2001. Er werd op zijn aanvraag een agendapunt toegevoegd “VERGROENING VAN DE SAHARA”. Er werd gevraagd om DRINGEND actie te ondernemen om de zaailingen van het helm te bestrijden. Antwoord van ANB (=Agentschap Natuur en Bos) was dan drieërlei
1. degelijke maatregelen waren niet voorzien in het beheerplan 1996
2. eerst moest een studie gebeuren alvorens tot grootschalige actie over te gaan
3. wat zal de burger zeggen als we plots met bulldozers door de Romeinse Vlakte rijden
Resultaat: NU TE LAAT maar ik heb geen gewetenswroeging!!!!

Volgende DE BLIEDEMAKER over de “Groene Gordel”: evaluatie van de 2 slufters

PANNESPROKKELS:

– Vanaf 10.00u ’s morgens, op zaterdag 2 mei, is de tuinbeurs van Flore @ More open. Het wordt weer fleurig genieten in De Dumontlaan, met verschillende standhouders en allerlei randanimatie. Om half twee, begeleid door Majoretten en de Koninklijke Harmonie ‘ Sint Cecilia ‘ uit Leisele, gaat het bestuur plus genodigden in stoetsgewijs naar het Albert Dumont – monument . De heer Johan Blieck, Eerste Schepen van De Panne, Voorzitter van Flore@ More en de heer Bart Tommelein, Staatssecretaris voor Bestrijding van Sociale Fraude, Privacy en Noordzee, houden er een korte toespraak. Daarna trekken we verder in stoetsgewijs naar het Parkhotel in de A. Dumontlaan, waar een receptie wordt aangeboden door Flore @ More.  (enkel voor genodigden ) De tuinbeurs blijft de hele dag open tot 17.30u. Ook de kleintjes zullen er zich kunnen amuseren o.a. op deze unieke Poppy Paardenmolen Guapa – in het kader van 100 jaar Groote oorlog – als soldaat of verpleegster: . Alles is volledig gratis ! En op zondag, vanaf 11 uur is als toemaatje Maya de bij aanwezig smile-emoticon ! Ook regelmatig gidsbeurten door José Decoussemaeker in het Duinpark Kykhill – Dit jaar DUMONTFEESTEN (vroegere Leopoldfeesten) op 16 juli  – Degelijk antwoord van schepen Bram Degrieck naar Anaïs die het niet kon begrijpen waarom het voorfestival Dranouter-Bad voor de gehandicapten NIET gratis is en voor het hoofdfestival voor anderen gratis (deze vraag werd ook reeds verleden jaar door de schepen toegelicht in de gemeenteraad):

“…Beste Anaïs Ik kreeg je mailtje door in verband met Dranouter Bad. Alvast bedankt voor je bezorgdheid en de melding ervan. Ik geef je graag wat toelichting. Toerisme De Panne, de gemeente dus, heeft een overeenkomst met de vzw Dranouter voor de organisatie van het festival; dit jaar voor de elfde keer. De gemeente investeerde tot voor enkele jaren ongeveer 125000 eur in een betalend festival. Omdat dit niet langer houdbaar was, en er eigenlijk te weinig ticketverkoop was, werd in 2013 beslist om het festival gratis te maken vanaf 2014 en de gemeentelijke bijdrage voor het festival te beperken. Vorig jaar heeft dit gewerkt, er waren meer bezoekers, hogere inkomsten aan drank en spijs en dus een beter financieel resultaat waardoor het festival opnieuw toekomst had.

Dranouter Bad is eigenlijk een externe organisatie, heeft een volledige aparte boekhouding en organisatie. De gemeente of toerisme De Panne is dus geen betrokken partij en heeft hierin ook geen zeggingschap. Bad wordt georganiseerd door vzw dranouterfestival in samenspraak met een aantal organisaties zoals de Pelgrim en de Lions. Bad profiteert in feite van de infrastructuur die aanwezig is op het strand voor het weekend; als Festival aan Zee er niet zou zijn, kan Bad onmogelijk plaatsvinden. Ik weet wel dat onder meer De Lions een zeer grote financiële steun verleent aan tal van instellingen en het festival zelve om de ticketprijs zo laag mogelijk te houden. Ik begrijp dat dit niet altijd even duidelijk is en dat dit soms vragen oproept, maar zo zit het in feite in elkaar. Bovendien wens ik te benadrukken dat iedereen, maar dan ook iedereen, van harte welkom is en blijft op het gratis weekendfestival, dus ook de mensen die er op donderdag zijn – of omwille van omstandigheden niet kunnen bij zijn. Hopelijk heb ik je voldoende kunnen informeren, mocht dit niet het geval zijn, geef me gerust een seintje! Met vriendelijke groeten Bram Degrieck 0479 296 896..”

Eerste Italiaans feest ten voordele van RVT Bernardus was alvast een groot succes. 211 ingeschrevenen en veel ambiance – In het “Duinpark Kykhill” zijn “banden” rond de jonge boompjes geplaatst. Is niet voor de katten tegen te houden, maar om boomschorsen te beschermen tegen beschadiging ingevolge de grasmachines.

– IN DE VOLGENDE GEMEENTERAAD wordt EEN ONTWERPER AANGESTELD voor de nieuwe visie over de markt. – Eind maart werd het fietspad langs de Koninklijke Baan, kant Houtsaegerduinen, voorzien van nieuw schelpenzand. Nu geen waterputten meer. – DOKUMENTATIE ALS AANVULLING VOOR DE NEOS-BOMENWANDELING van NEOS op donderdag 23 april LEES>>>